Inspiring undergraduate students for primary research and community engagement

Katharina Zinn

Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant, Campws Llambed, Ceredigion, SA48 7ED;   k.zinn@uwtsd.ac.uk

5ydd Mai 2017 

Crynodeb

Mae’r papur hwn yn disgrifio’r prosesau oedd ynghlwm ag (ail-)ddarganfod arteffactau o’r hen Aifft yn llythrennol ac yn ddiwylliannol. Mae’r gweithgareddau a gyflwynir yn ganlyniad i brosiect cydweithredol rhwng Amgueddfa ac Oriel Gelf Castell Cyfarthfa, Merthyr Tydfil, Cymru a Phrifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant - Campws Llambed, dan arweiniad yr awdur.  Ar un adeg bu’r rhan fwyaf o’r arteffactau’n rhan o gasgliad preifat Harry Hartley Southey (1871-1917), fab i berchennog papur newydd lleol, ac fe’u gadawyd i’r amgueddfa yn y 1910au a’r 1920au. Yn 2011 roeddynt yn parhau heb eu hymchwilio, ar y cyfan heb eu gwerthfawrogi ac mewn rhai achosion heb dderbyn unrhyw ofal.

Nod yr (ail-)ddarganfod diwylliannol yw dod â’r gwrthrychau hyn yn ôl yn fyw drwy greu gwahanol fathau o gynrychioliadau diwylliannol a fydd yn cydredeg, drwy gynhyrchion academaidd, arddangosfeydd, adrodd straeon, ac o’r flwyddyn nesaf ymlaen amgueddfa celwyddau a fydd yn casglu straeon ffuglen a ysbrydolid gan yr eitemau.  Ffocws yr holl brosiect yw “dadbacio’r casgliad”, er mwyn olrhain y “rhwydweithiau o alluedd materol a chymdeithasol” (Byrne et al 2011).  Er mwyn gwneud hynny, mae’r cyfranogwyr yn creu bywgraffiadau gwrthrych academaidd - gan eu rhoi ar gael i Eifftolegwyr - ac yn adrodd straeon ynghylch yr arteffactau hyn sy’n bodloni cynulleidfa’r amgueddfa yn ogystal â’r cymunedau cysylltiedig eraill.  Bydd y dull deuol hwn yn cysylltu’r gwrthrychau anghofiedig hyn â hunaniaethau’r gwahanol gymunedau lle maent yn cael eu gosod:  cymuned leol Merthyr Tydfil yng nghefn gwlad Cymru - lleoliad yr amgueddfa a chynefin y casglwr, myfyrwyr Y Drindod Dewi Sant yn Llambed (tua 75 milltir i’r gorllewin) sy’n cymryd rhan yn yr ymchwil gwreiddiol, y gymuned o gwmpas Llambed.  Yma mae arddangosfeydd blynyddol wedi’u cynnal er 2011, wedi’u curadu gan yr awdur gyda help myfyrwyr treftadaeth a rhaglenni’n ymwneud â’r hen Aifft.  Yn cyd-fynd â’r rhain mae gweithdai gyda phlant ysgol lleol ar gelf a’r byd a ddaw yn rhan o’u cwricwlwm, yn ogystal â phlant sy’n cael eu haddysgu gartref.