Cwestiynau Cyffredin

Cliciwch ar y cwestiwn i gael gwybod rhagor

Yn unol â llawer o gyrff cyllido eraill, cyhoeddodd Cynghorau Ymchwil y DU bolisi newydd yn ganlyniad uniongyrchol i adroddiad Finch ym mis Gorffennaf 2012.  Yn fras, rhaid i erthyglau a gyllidir gan y Cynghorau Ymchwil sy’n codi’n gyfan gwbl neu’n rhannol yn sgil ymchwil a gyllidir gan un neu fwy o’r Cynghorau Ymchwil, bellach gael eu cyhoeddi â mynediad agored, a rhaid bod yr hawliau ail-ddefnyddio mwyaf posibl yn gysylltiedig â nhw - h.y. eu bod yn cael eu cyhoeddi dan y drwydded ‘Attribution’ CC-BY.

Gan mai ymchwilwyr sy’n cynhyrchu’r holl bapurau ymchwil ac sy’n gyfrifol am lawer o’r gwaith adolygu gan gymheiriaid, disgwylir iddynt gyhoeddi unrhyw bapurau ymchwil a adolygwyd gan gymheiriaid ac sy’n cydnabod cyllid gan un o’r Cynghorau Ymchwil mewn cyfnodolion sy’n cydymffurfio â pholisi Cynghorau Ymchwil y DU ar Fynediad Agored.  Rhaid i bob papur gynnwys manylion am yr arian a gefnogodd yr ymchwil ac, os ydy’n berthnasol, ddatganiad ynglŷn â sut y gellir cael mynediad at y deunyddiau ymchwil sylfaenol, megis data, samplau neu fodelau.

Er 2006 yn ôl polisi mynediad agored y Wellcome Trust, mae wedi bod yn ofynnol i’r holl bapurau ymchwil gwreiddiol a adolygwyd gan gymheiriaid ac a gyllidwyd yn gyfan gwbl neu’n rhannol gan yr Ymddiriedolaeth, fod ar gael drwy gadwrfa PubMed Central Ewrop cyn gynted â phosibl, ac ymhob achos o fewn chwe mis i’r dyddiad cyhoeddi.

Ar 30 Mai 2013, cyhoeddodd y Wellcome Trust ei bod ym mynd i ymestyn ei pholisi mynediad agored i gynnwys yr holl fonograffau a phenodau llyfrau ysgolheigaidd a ysgrifennir gan ddeiliaid ei grantiau yn rhan o’u hymchwil a gyllidir gan yr Ymddiriedolaeth.

Daeth y  polisi estynedig i rym i ddeiliaid grantiau a ddyfarnwyd ar ôl 1 Hydref 2013, ac i ddeiliaid grantiau cyfredol o fis Hydref 2014.  Nid yw’r polisi newydd yn berthnasol i werslyfrau, llyfrau ‘masnach’, gweithiau cyfeiriol cyffredinol na ffuglen, nac i gasgliadau  yr oedd deiliad grant yr Ymddiriedolaeth yn olygydd arnynt ond nid yn awdur.  Er enghraifft, ni fyddai’n effeithio ar waith ffeithiol a ysgrifennwyd gan hanesydd meddygaeth, a anelwyd at gynulleidfa gyffredinol ac a gyhoeddwyd gan gyhoeddwr masnachol.

Ceir cwestiynau cyffredin am y polisi estynedig hwn yma

Mae’r Llwybr Gwyrdd i Fynediad Agored yn canolbwyntio ar hunan-archifo copïau o erthyglau a adolygwyd gan gymheiriaid yng Nghadwrfa Ymchwil Mynediad Agored y Drindod Dewi Sant.    Os bydd ymchwilwyr yn rhoi’u papurau i mewn i’r gadwrfa, mae’r papurau ar gael yn agored ac yn ddirwystr ar y we, mae’r ymchwilwyr yn cydymffurfio â pholisi Cynghorau Ymchwil y DU ac nid oes rhaid i’r Brifysgol dalu ffi cyhoeddwr.

Mae Sherpa RoMEO yn cynnwys polisïau cyffredinol cyhoeddwyr ynghylch hunan-archifo erthyglau cyfnodolion a rhai cyfresi cynhadledd.  Mae pob cofnod yn rhoi crynodeb o bolisi’r cyhoeddwr, gan gynnwys pa fersiwn o erthygl y mae modd ei adneuo, lle gellir ei adneuo, ac unrhyw amodau sy’n gysylltiedig â’r adneuo.      

Cliciwch yma i gael gwybod mwy

Mae Mynediad Agored yn cwmpasu amrywiaeth o elfennau megis pwy yw'r darllenwyr, ail-ddefnyddio, hawlfraint, postio a’r gallu i ddarllen testun gan beiriant.  O fewn y meysydd hyn, mae cyhoeddwyr ac asiantaethau cyllido wedi dilyn llawer o bolisïau gwahanol, rhai ohonynt yn fwy agored a rhai’n llai agored.   Er enghraifft, mae polisi sy’n caniatáu i unrhyw un ddarllen erthygl yn rhad ac am ddim chwe mis ar ôl iddi gael ei chyhoeddi yn fwy agored na pholisi sy’n creu embargo o ddeuddeg mis; mae hefyd yn llai agored na pholisi sy’n caniatáu darllen erthygl yn rhad ac am ddim yn syth ar ôl ei chyhoeddi.  Gellid dweud bod hyn hefyd yn berthnasol i’r cynllun trwyddedu:  mae CC-BY yn caniatáu i’r darllenydd wneud llawer mwy, dyweder, na CC BY-NC-SA neu drwydded â’r cymal ND (dim deilliadau).

Mae’r Versions Toolkit yn ddefnyddiol er mwyn deall y gwahanol fersiynau ac mae ganddo gyngor da i awduron.

Mae’r offeryn cydymffurfio i gyllidwyr ac awduron (Sherpa FACT ) yn mapio gwybodaeth cyfnodolion a chyhoeddwyr â gofynion cyllidwyr.   Gallwch (a dylech) wirio polisi’ch cyfnodolyn penodol chi ynghylch hunan-archifo drwy fynd i'r tudalennau i awduron ar wefan y cyfnodolyn.

Bydd y rhan fwyaf o gyfnodolion yn caniatáu adneuo copi o erthygl yng Nghadwrfa Mynediad Agored y Brifysgol.  Mae’n bosibl y bydd amod megis cyfnod embargo (er enghraifft, y gellir rhyddhau copi’r Gadwrfa Mynediad Agored 6 mis ar ôl ei gyhoeddi’n unig.) Yn ganllaw bras, mae cyhoeddwyr yn caniatáu i’r fersiwn ‘a gyflwynwyd’ (h.y. y fersiwn terfynol yn cynnwys pob newid yn sgil ei adolygu gan gymheiriaid) gael ei ledaenu drwy’r Gadwrfa Mynediad Agored, ond nid y llawysgrif a gyhoeddwyd, gyda’r fformatio ar gyfer y cyfnodolyn ac ati.

Mae SHERPA FACT a SHERPA ROMEO yn dal gwybodaeth am bolisïau Mynediad Agored cyhoeddwyr a gofynion cyllidwyr.  Defnyddiwch y wefan hon i wirio safbwynt y cyfnodolyn o’ch dewis.   Ond argymhellwn yn gryf eich bod yn gwirio polisi’r cyfnodolyn penodol (fel arfer mae i’w weld dan y pennawd ‘For Authors’ neu rywbeth tebyg) neu gofynnwch i’r Llyfrgell ac Adnoddau Dysgu am help drwy gysylltu â nhw yn repository@uwtsd.ac.uk

 

Ydy. Dylai pob awdur yn Y Drindod Dewi Sant nodi polisi CCAUC: er mwyn bod yn gymwys i’w cyflwyno i REF ôl-2014, yn achos llawysgrifau a dderbyniwyd o erthyglau a phapurau cynhadledd a gyflwynir o 1 Ebrill 2016, rhaid eu lanlwytho i gadwrfa sefydliadol neu bynciol o fewn 3 mis iddynt gael eu derbyn, a rhaid iddynt fod â mynediad agored o fewn cyfnod o amser a bennwyd.

 

Mae ORCID (Rhif Adnabod Agored Ymchwilwyr a Chyfranwyr) yn ddynodydd ymchwilydd unigryw a ddefnyddir yn fyd-eang ac y byddwch yn ei gadw ar hyd eich oes, hyd yn oed os byddwch yn symud i sefydliad arall.  O fis Awst 2015, bydd angen rhifau adnabod ORCID ar gyfer ceisiadau am grant gan y Wellcome Trust.  

Mae Creative Commons yn sefydliad di-elw sy’n galluogi rhannu a defnyddio creadigrwydd a gwybodaeth drwy offer cyfreithiol rhad ac am ddim.  Mae eu trwyddedau hawlfraint yn darparu ffordd syml, safonol o roi caniatâd i’r cyhoedd rannu a defnyddio gwaith creadigol - ar amodau a ddewisir gan y crëwr.   I gael rhagor o wybodaeth ewch i http://creativecommons.org/licenses

Yn achos ymchwil a noddir yn allanol (megis Cynghorau Ymchwil y DU, y Wellcome Trust a’r UE) rhaid defnyddio trwydded ‘Attribution’ gan Creative Commons (CC BY) ar gyfer ymchwil a gyhoeddir dan y Llwybr Aur. Mae’r drwydded hon yn caniatáu i bobl eraill ddosbarthu, ailgymysgu, addasu ac adeiladu ar waith ymchwilwyr, hyd yn oed yn fasnachol, ar yr amod eu bod yn cydnabod awduron am y gwaith gwreiddiol. Y drwydded hon yw’r un fwyaf hyblyg o’r trwyddedau sydd ar gael. Fe'i hargymhellir er mwyn lledaenu a defnyddio deunyddiau trwyddedig i’r eithaf.  Yn achos ymchwil a gyhoeddir dan y Llwybr Gwyrdd, sef yr arfer arferol yn y Brifysgol, dylid gwneud cais am drwydded CC BY fel mater o ffafriaeth, er y gellir bodloni’r gofyniad am fynediad agored hefyd trwy ddefnyddio o leiaf drwydded ‘Attribution-Non-Commercial’ (CC BY-NC) gan Creative Commons. Gall trwyddedau cyhoeddwyr penodol hefyd fod yn dderbyniol ar yr amod eu bod yn cefnogi nodau’r Polisi, ac yn caniatáu ail-ddefnyddio, yn cynnwys cloddio testun a data ar sail anfasnachol.

Yn achos ymchwil nas ariennir yn allanol dylid defnyddio o leiaf drwydded ‘Attribution Non-Commercial Non-Derivative’ (CC BY-NC-ND) gan Creative Commons. Y drwydded hon yw’r fwyaf cyfyngol o’r chwe phrif drwydded, gan ganiatáu i eraill ond lawrlwytho gwaith ymchwilwyr a’i rannu ag eraill, ar yr amod eu bod yn cydnabod yr ymchwilwyr, ond ni allant ei newid mewn unrhyw ffordd na’i ddefnyddio’n fasnachol. Os ydy’n ofynnol gan unrhyw ymchwilydd fod unrhyw drwydded heblaw am CC BY-NC-ND yn cael ei defnyddio, rhaid gwneud hyn yn hysbys wrth gyflwyno’r gwaith i’r Gadwrfa. Mae’r ystyriaethau hyn hefyd yn syrthio o fewn terfynau gwaith Polisi Eiddo Deallusol y Brifysgol ac fe’u hystyrir fesul achos gan y Pwyllgor Eiddo Deallusol os cyfyd yr angen.

Ym mhob achos, dylai staff ymchwil ymgynghori â'r Gwasanaethau Ymchwil, Arloesi a Mentergarwch ynghylch trafod Hawliau Eiddo Deallusol gyda chyhoeddwyr (yn cynnwys hawlfraint, trwyddedu, cyfnodau embargo) er mwyn sicrhau telerau contractiol sy’n bodloni telerau’r Polisi hwn, ac unrhyw bolisi arall a allai fod yn berthnasol, megis Polisi Eiddo Deallusol y Brifysgol.

Fel awdur, wrth ddefnyddio trwydded CC-BY (y cyfeirir ati weithiau fel trwydded ‘Attribution’ y CC), rydych yn cadw hawlfraint dros eich gwaith, ond ar yr un pryd rydych yn caniatáu i eraill ei ddosbarthu, ei ailgymysgu ac adeiladu arno, hyd yn oed yn fasnachol.  RHAID i unrhyw un sy’n defnyddio’ch gwaith sydd â thrwydded CC-BY eich cydnabod mewn unrhyw waith sy’n codi yn sgil hynny.  Nid yw CC-BY yn effeithio ar eich hawliau moesol i’r gwaith (o ran “defnydd difrïol” o’ch gwaith) nac ar eich hawliau “defnydd teg”.  Ceir esboniadau pellach o’r termau hyn isod.

Mae defnyddio CC-BY yn ei gwneud yn eglur i’ch cynulleidfa y caniateir deilliadau o’r fath heb orfod cysylltu â chi a gofyn am hynny. Nod y drwydded hon yw meithrin y lledaeniad mwyaf ar eich gwaith.  Os dewiswch drwyddedu dan CC-BY, cynghorir eich bod yn darparu datganiad byr ynghylch cyfeirnodi, gan ddweud wrth ddefnyddwyr posibl sut yr hoffech gael eich cydnabod (er enghraifft, gellir gweld hyn ar flaen llawer o bapurau PLOS).  Efallai yr hoffech ddarparu dolen i’r crynodeb ar-lein o CC-BY i helpu’ch defnyddwyr i ddeall y rhwymedigaethau sydd arnynt:  http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/

Mae gwefan y Creative Commons yn darparu disgrifiadau llawn ar gyfer pob un o’u trwyddedau:  http://creativecommons.org/licenses/ Yn wir, mae Creative Commons yn darparu tri disgrifiad ar gyfer pob trwydded:  “crynodeb” hawdd ei ddarllen, copi o’r cod cyfreithiol llawn a thrwydded y gall peiriant ei darllen.  Hefyd gall eu teclyn defnyddiol i ddewis trwydded eich helpu i benderfynu pa drwydded sydd fwyaf priodol ar gyfer eich gwaith.

Mae’r esboniadau isod wedi’u tynnu o ddisgrifiad y Creative Commons ar gyfer y drwydded CC-BY.

  1. HAWLIAU MOESOL:  Yn ogystal â hawl trwyddedwyr i ofyn am gael tynnu eu henw o’r gwaith pryd y’i defnyddir mewn deilliad neu waith cydweithredol nad ydynt yn ei hoffi, mae deddfwriaeth hawlfraint yn y rhan fwyaf o awdurdodaethau o gwmpas y byd (gyda’r UD yn eithriad amlwg ac eithrio mewn amgylchiadau cyfyngedig iawn) yn rhoi “hawliau moesol” i grewyr a allai roi rhywfaint o allu i wneud iawn am gamweddau os bydd gwaith deilliadol yn cynrychioli “triniaeth ddifrïol” o waith y trwyddedwr.
  2. DEFNYDD TEG: Mae pob awdurdodaeth yn caniatáu rhai defnyddiau cyfyngedig o ddeunydd â hawlfraint heb ganiatâd.  Nid yw trwyddedau’r CC yn effeithio ar hawliau defnyddwyr dan y cyfyngiadau ac eithriadau hawlfraint hynny, megis defnydd teg a delio teg lle bo’n berthnasol.

Gweler y canllaw i gyhoeddi monograffau mynediad agored ar gyfer ymchwilwyr y celfyddydau, y dyniaethau a’r gwyddorau cymdeithasol gan brosiect OAPEN-UK.

Mae’n esbonio modelau cyhoeddi a busnes ac yn mynd i’r afael â phryderon cyffredin megis materion cyfreithiol, pryderon ariannol, ac ansawdd.

 

Creative Commons Graphic  

Addaswyd o ddeunydd gan Brifysgol Rhydychen dan  drwydded ‘Attribution 3.0 Unported’ gan y Creative Commons (CC BY 3.0).  Cynnwys gwreiddiol yn: http://researchdata.ox.ac.uk/