Datganiadau I'r Wasg 2017

Enillwyr balch Gwobrau Dewi Sant

28.03.2017

Ymhlith enillwyr balch Gwobrau Dewi Sant eleni roedd Cymrawd Anrhydeddus y Drindod Dewi Sant, Syr Karl Jenkins, yr Athro Mererid Hopwood, yr Athro Ymarfer Jen Wilson a myfyriwr y gyfraith a gwasanaethau cyhoeddus, Cairn Newton Evans.

St Davidsd Award 1

Ymhlith enillwyr balch Gwobrau Dewi Sant eleni roedd Cymrawd Anrhydeddus y Drindod Dewi Sant, Syr Karl Jenkins, yr Athro Mererid Hopwood, yr Athro Ymarfer Jen Wilson a myfyriwr y gyfraith a gwasanaethau cyhoeddus, Cairn Newton Evans.

Mae Gwobrau Dewi Sant, a gychwynnwyd yn 2014, yn dathlu llwyddiannau a gorchestion rhyfeddol Cymry o bob agwedd ar fywyd - o achub bywydau i ysbrydoli cenedl.

Eleni cafwyd 24 o enwebeion ar draws wyth categori yn cynnwys y categorïau rhyngwladol, dewrder, chwaraeon a diwylliant. Cyhoeddwyd enillwyr Gwobrau Dewi Sant eleni mewn seremoni arbennig a gynhaliwyd yn y Senedd ym Mae Caerdydd ddydd Iau, 23 Mawrth.

Yr Athro Ymarfer Jen Wilson oedd enillydd y Wobr Diwylliant. Cafodd yr Athro Jen ei geni a’i magu ym Mount Pleasant, Abertawe. Mae’n bianydd jazz hunanaddysgedig ac yn gerddor, cyfansoddwr, awdur ac archifydd jazz medrus.

Am ragor na 50 mlynedd, mae wedi bod yn flaenllaw ym maes hyrwyddo cerddoriaeth jazz yng Nghymru ac o ran rhoi ei hanes a’i heffaith gymdeithasol ar gof a chadw - yn arbennig, rôl menywod yn y byd jazz. Yn y 1980au cynnar, ymunodd yr Athro Wilson â Grŵp Hanes Menywod Abertawe wrth iddi ddod yn gynyddol ymwybodol nad oedd menywod jazz yn cael sylw mewn hanes diwylliannol. 

Sefydlodd yr elusen gofrestredig Menywod mewn Jazz yn 1986, gan barhau i ychwanegu at ei chasgliad o hanes llafar, cerddoriaeth ddalen jazz, llyfrau, arteffactau a recordiau. Daeth y Fonesig Cleo Laine yn noddwr yn 2003.

Mae ei gwaith wedi ysbrydoli rhaglenni radio megis drama deiran Alan Plater ar gyfer BBC Radio 4 (1991), ‘Devil’s Music’, a ‘The Lost Women of British Jazz’ ar Radio 4, a enwebwyd am y Prix Europa yn 2015.

Dyfarnwyd i’r Athro Wilson wobr Gwirfoddolwr y Flwyddyn Cymru 2014 gan Gyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru, a gwobr Point of Light gan y Prif Weinidog ar y pryd, David Cameron, yn 2015. Fe’i penodwyd yn Athro Ymarfer Anrhydeddus gan Brifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant yn 2016.

Dywedodd yr Athro Wilson ei bod wrth ei bodd i ennill y wobr ar ran Treftadaeth Jazz Cymru.  “Roedd hi’n noson wirioneddol wych. Cefais gymaint o sioc fy mod wedi ennill, ond roeddwn i’n teimlo balchder ac anrhydedd mawr ar yr un pryd.”

Enillodd Cairn Newton-Evans y wobr Dinasyddiaeth. Wyth mlynedd wedi iddo ddioddef ymosodiad homoffobig ofnadwy, mae Cairn bellach yn helpu eraill i frwydro yn erbyn homoffobia  a mathau eraill o wahaniaethu.

Cafodd Cairn – a ddisgrifiwyd yn wirfoddolwr rheolaidd ac yn ymgyrchydd brwd dros hawliau LGBT – ei enwebu yn y categori dinasyddiaeth am “ymuno â’r heddlu i geisio atal ymosodiadau o’r fath rhag digwydd i bobl eraill”.

Mae Cairn yn Gwnstabl Arbennig uchel ei barch yn Heddlu Dyfed Powys a’i nod yw ymuno â rhengoedd rheolaidd yr heddlu ar ôl gadael y brifysgol.

Dywedodd Cairn, o Rydaman yn Sir Gaerfyrddin, fod dioddef ymosodiad wedi rhoi’r hwb iddo wneud rhywbeth cadarnhaol. Mae’r myfyriwr sy’n astudio’r gyfraith a gwasanaethau cyhoeddus yn y Drindod Dewi Sant yn rhoi hyd at 16 awr yr wythnos i’w rôl ddi-dâl gyda’r heddlu gwirfoddol.

“Roedd yn sioc cael fy nghyhoeddi’n enillydd y categori Dinasyddiaeth yng Ngwobrau Dewi Sant gan Lywodraeth Cymru ac mae lefel y gefnogaeth rydw i wedi’i derbyn ers y seremoni ddydd Iau wedi bod yn syfrdanol,” meddai.

Derbyniodd yr Athro Mererid a Syr Karl Wobr Arbennig y Prif Weinidog. Ar 21 Hydref 2016, buom yn cofio hanner can mlynedd ers trychineb Aberfan lle collodd 116 o blant a 28 o oedolion eu bywydau.

Ym mis Hydref trodd llygaid y byd ar yr hen bentref bach glofaol i gofio un o’r penodau tywyllaf yn hanes Cymru. Daeth y gymuned at ei gilydd  gydag urddas i gofio’u hanwyliaid a thalu'u teyrngedau, wrth i Gymru a gweddill y byd wylio.

Roedd y coffáu’n dynodi pum degawd ers i domen wastraff lithro lawr y mynydd i bentref Aberfan. Cafodd Ysgol Gynradd Pantglas a chartrefi cyfagos eu gorchuddio gan y llaid wedi i blant ysgol ddychwelyd o wasanaeth.

Cafodd Syr Karl Jenkins a’r Athro Mererid Hopwood eu comisiynu gan S4C i gyfansoddi darn corawl newydd i gofio’r drychineb ar gyfer cyngerdd o’r enw Cantata Memoria  a berfformiwyd am y tro cyntaf yng Nghanolfan Mileniwm Cymru yng Nghaerdydd.

Wrth siarad wedi’r seremoni, meddai’r Athro Hopwood: “Rhaid cydnabod ymdrech arbennig pawb a fu ynghlwm â’r Cantata Memoria, roeddem ni i gyd yn benderfynol o wneud ein gorau glas i geisio bod yn deilwng o ddewrder ac urddas ein cyd-Gymry yn Aberfan; ac wrth dderbyn y tlws yn ddiolchgar gan y Prif Weinidog, y gobaith taer yw na fyddwn ni fyth eto’n gweld y fath bennod a’n bod wedi dysgu’r wers.”

Wrth siarad am enillwyr Gwobr Arbennig y Prif Weinidog, meddai Carwyn Jones: “Mae Syr Karl a’r Athro Hopwood wedi cyflawni camp anhygoel. Trwy eu cerddoriaeth, fe ddaethon nhw nid yn unig â’r gymuned ynghyd ond hefyd pobl o Gymru a’r byd i gofio’r drychineb gyda’i gilydd mewn modd mor deimladwy.”

O ran enillwyr y grwpiau, meddai: “Dyma beth yw grŵp o enillwyr i’n hysbrydoli – rwy’n teimlo’n rhyfeddol o falch bod gennym ni yng Nghymru garfan o bobl  mor eithriadol i droi atyn nhw. Chi sy’n gwneud Cymru yr hyn ydyw.

“Llongyfarchiadau i bawb sydd wedi’u gwobrwyo ac i’r rheini gafodd fynd ar y rhestr fer. Rydych yn glod i’ch teuluoedd, eich ffrindiau ac i’ch gwlad. Rwy’n gobeithio’ch bod yn wir ymfalchïo yn eich llwyddiant.”

Gwybodaeth Bellach

  1. Am fwy o wybodaeth, cysylltwch â: Cate Hopkins, Swyddog y Wasg a'r Cyfryngau ar: catherine.hopkins@uwtsd.ac.uk / 07872 423 788