Datganiadau I'r Wasg 2017

Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant i gynnal Croesbeillio: Ailgloriannu Pryfed Peillio drwy Gydweithredu

19.10.2017

Ysgol Gelf a Dylunio Abertawe, Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant i gynnal Croesbeillio: Ailgloriannu Pryfed Peillio drwy Gydweithredu rhwng y Celfyddydau a’r Gwyddorau ar 10 ac 11 Tachwedd.

Cynhelir y digwyddiad dau ddiwrnod yn yr Ystafell Ddarllen, Cyfnewidfa Ddylunio Alex, yn y Brifysgol yn Abertawe o 10am i 5pm ar 10 Tachwedd ac o 11am i 5pm yn Fferm Chwilod Dr Beynon, Tyddewi, Sir Benfro ar 11 Tachwedd.

Mae Croesbeillio: Ailgloriannu Pryfed Peillio drwy Gydweithredu rhwng y Celfyddydau a’r Gwyddorau’n brosiect arloesol sy’n cyfuno Celfyddyd a Gwyddoniaeth i archwilio dealltwriaeth newydd ynghylch canfyddiadau am werth gwenyn a phryfed peillio eraill, gan ddefnyddio'r wybodaeth newydd hon i ddylanwadu ar benderfyniadau polisi a wneir ym maes cadwraeth.

Cyllidwyd y prosiect gan Gyngor Ymchwil y Celfyddydau a'r Dyniaethau (AHRC) a Chyngor Celfyddydau Cymru (CCC), a Phrifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant sy’n ei arwain, mewn partneriaeth â Phrifysgol Aberystwyth a Gardd Fotaneg Genedlaethol Cymru.

Y nod yw cyfrannu tuag at amddiffyn ein pryfed peillio.  Mae pryfed peillio’n wynebu lleihad enfawr yn eu niferoedd ar draws y byd oherwydd difrodi cynefinoedd, plâu, heintiau, ffermio dwys, colli bioamrywiaeth a newid yn yr hinsawdd.  Mae tystiolaeth yn awgrymu bod goblygiadau arwyddocaol o ran eu cadwraeth ynghlwm â’r modd y canfyddir ac y gosodir gwerth ar bryfed peillio.

Meddai’r Athro Andrea Liggins: “Pan gychwynnais i'r prosiect hwn doeddwn i ddim yn meddwl y byddai’r gwyddonwyr oedd yn rhan o’r prosiect mor awyddus i weithio gyda’r artistiaid ac fel arall.   Mae brwdfrydedd y rheini sydd ynghlwm â’r prosiect wedi golygu y bu dau ar bymtheg o brosiectau cydweithredol, ac yn ôl ein cynllun gwreiddiol ni, chwech yn unig oedd i fod.  Bydd yr arddangosfeydd sy’n deillio o hynny a’r gynhadledd ym mis Tachwedd yn rhoi cyhoeddusrwydd i argyfwng ein pryfed peillio, ac yn tynnu sylw at yr ymchwil pwysig sydd â'r nod o’u hatal rhag prinhau.  Dylai’r hyn rydym ni wedi’i ddysgu o’r gwaith hwn fod o gymorth i gydweithredu rhwng y celfyddydau a’r gwyddorau yn y dyfodol, ac mae’r prosiect wedi dangos y gall celfyddyd yn ogystal â gwyddoniaeth fod yn gatalydd newid.”

Mae’r prosiect wedi rhoi cyfleoedd i arbenigwyr o wahanol ddisgyblaethau, yn cynnwys artistiaid a gwyddonwyr o’r DU ac UDA sydd wedi ennill bri a gwobrau, yn ogystal â rhanddeiliaid allweddol gan gynnwys Fferm Chwilod Dr Beynon, yr Ymddiriedolaeth Cadwraeth Cacwn a Buglife, rannu syniadau, trafod gwerthoedd, a datblygu strategaethau ar gyfer ymchwil rhyng-ddisgyblaethol a lledaenu’r ymchwil hwnnw. Mae cyfres o weithdai arbrofol yn y celfyddydau hefyd wedi archwilio damcaniaethau ynghylch estheteg, canfyddiad synhwyraidd, gwahaniaethau o ran safbwynt ac iaith, ac mae wedi ymchwilio i ryngweithio a phartneriaethau creadigol.  

Mae’i waith yn bwysig am nifer o resymau:  -
• Mae argyfwng mawr byd-eang o ran pryfed peillio.  Er bod gwyddonwyr ac artistiaid wedi ymchwilio a chynhyrchu gwaith yn y maes hwn, yr hyn sy’n gwneud y prosiect hwn yn unigryw yw ei fod yn dod â’r naill arbenigedd a’r llall at ei gilydd i gydweithredu    
• Bydd y cydweithredu’n herio’r artistiaid a’r gwyddonwyr ynghylch eu harfer gwaith arferol
• Caiff proses y cydweithredu ei gwerthuso gan ddarparu canllawiau defnyddiol ar gyfer prosiectau rhwng y celfyddydau a’r gwyddorau yn y dyfodol, a thrwy hynny ei wneud yn gynaliadwy
• Mae’r cydweithredu rhwng y celfyddydau a’r gwyddorau wedi sicrhau ymestyn ymhellach at gynulleidfaoedd nad ydynt wedi eu harchwilio’n flaenorol 
• Gwnaed cysylltiadau pwysig â sefydliadau/byrddau llunio polisi sy’n ymwneud â phryfed peillio. Fel arfer, ni chaiff artistiaid eu gwahodd ar fyrddau o’r fath, oherwydd y canfyddiad nad oes gan artistiaid lawer i’w gyfrannu. Nod y prosiect hwn yw dangos yr angen i hyn newid. Yn ddiweddar mae'r AHRC wedi cydnabod llwyddiant y prosiect Croesbeillio hyd yn hyn drwy'i gynnwys fel astudiaeth achos mewn cyhoeddiad yn ymwneud â phrosiectau amgylcheddol a gyllidwyd.  

Mae’r prosiect wedi arwain at 16 o weithiau a chyfresi celf a arddangoswyd yng Ngardd Fotaneg Genedlaethol Cymru yn ystod mis Gorffennaf a mis Awst 2017, gan fynd ar daith i Fferm Chwilod Dr Beynon o 30 Medi 2017, gyda chynlluniau am arddangosfa dramor ym Mhrifysgol Cornell, Talaith Efrog Newydd, UDA, a rhaglen o ddarlithoedd yn Tsieina.  Mae’r arddangosfa’n ganlyniad i waith cydweithredol a nod y gwaith celf yw herio canfyddiadau, helpu i ddangos y budd y mae pryfed peillio yn ei ddarparu a thynnu sylw at y lleihad yn niferoedd pryfed peillio.

Nodyn i'r Golygydd

Ynglŷn â’r Gynhadledd

Cynhelir Diwrnod Un y gynhadledd yng Nghyfnewidfa Ddylunio Alex, Coleg Celf Abertawe, y Drindod Dewi Sant a bydd yn cyflwyno canlyniadau’r prosiect dwys 20 mis hwn gan eu hagor i drafodaeth. Bydd yn cynnwys siaradwyr sy’n arbenigwyr yn eu maes o bob cwr o’r DU ac UDA, yr oedd llawer ohonynt ynghlwm â’r prosiect.  Mae’r themâu a gaiff eu trafod yn cynnwys:  arloesi mewn ymchwil i bryfed peillio, safbwynt ac iaith, prosesau cydweithredol celfyddyd a gwyddoniaeth, creadigrwydd mewn ymchwil; gyda llawer o straeon unigol ynghylch materion ymarferol yn gysylltiedig ag artistiaid a gwyddonwyr yn gweithio gyda’i gilydd.

Yr artistiaid sy’n rhan o’r prosiect yw – yr Athro Andrea Liggins, Sarah Tombs, yr Athro Karen Ingham, Dr Paul Jeff, yr Athro Catrin Webster, Dr Shelley Doolan, Dr Tyra Oseng Rees, Daniel Trivedy, gyda’r artistiaid cynorthwyol Carly Wilshere, Myles Mansfield, Dan Butler, Jax Robinson, Dr Laura Jenkins, ac Alex Roberts. Yr artistiaid gwadd yn yr arddangosfa yw Peter Chatwin a Pamela Martin.

Y gwyddonwyr sy’n rhan o hyn yw – Dr Natasha de Vere a Laura Jones yng Ngardd Fotaneg Genedlaethol Cymru; Dr Sarah Beynon o Fferm Chwilod Dr Beynon; yr Athro Simon Potts, Dr Tom Breeze a Duncan Coston o’r Ganolfan Ymchwil Amaeth-Amgylcheddol ym Mhrifysgol Reading; Dr Heather Whitney a Mike Harrap yn y Labordy Gwenyn, Prifysgol Bryste; Andrew Lucas o Gyfoeth Naturiol Cymru; Dr Peter Graystock ym Mhrifysgol Cornell, Efrog Newydd; Sinead Lynch o’r Ymddiriedolaeth Cadwraeth Cacwn a Michelle Bales o Buglife.

Yn ogystal ar y prosiect mae’r Economegydd Amgylcheddol yr Athro Mike Christie o Brifysgol Aberystwyth; yr ieithydd Dr Paul Thompson o Brifysgol Birmingham; yr arbenigwr ym maes diwydiant creadigol Dr Sophie Bennett hefyd o Brifysgol Aberystwyth a Gill Wright arweinydd y Prosiect Gerddi Gorsafoedd Gwenyn ar Lein Calon Cymru (Trenau Arriva).

Bydd Diwrnod Dau'r gynhadledd yn teithio i Fferm Chwilod Dr Beynon, menter sydd wedi ennill gwobrau yn Nhyddewi, Sir Benfro.  Bydd thema’r rhan hon o’r gynhadledd yn canolbwyntio ar lunio polisïau a chyfraniad cydweithredu rhwng y celfyddydau a’r gwyddorau i’r broses o lunio polisïau yn y DU a thramor.  Ar ôl ystod eang ac amrywiol o siaradwyr, bydd taith o gwmpas yr arddangosfa, gyda'r artistiaid a'r gwyddonwyr yn mynegi barn.

Bydd y Gynhadledd yn cloi gyda’r daith breifat hon o gwmpas yr arddangosfa.

Cofrestrwch drwy Eventbrite ar y ddolen isod:  

https://crosspollinationconference.eventbrite.co.uk

Gwybodaeth Bellach

Rebecca Davies

Swyddog Gweithredol Cysylltiadau â’r Wasg a’r Cyfryngau

Executive Press and Media Relations Officer

Cyfathrebu Corfforaethol a Chysylltiadau Cyhoeddus

Corporate Communications and PR

Tel: 01792 483695
Mobile: 07496 385597
Email: Rebecca.Davies@uwtsd.ac.uk