Datganiadau I'r Wasg 2017

‘Sut i oroesi Storm Anferthol’ - Academydd o’r Drindod Dewi Sant yn traddodi’r prif anerchiad yn y Gynhadledd Llythrennedd Corfforol Ryngwladol

03.05.2017

Yr wythnos ddiwethaf, roedd Dr Nalda Wainwright, Cyfarwyddwr Athrofa Llythrennedd Corfforol Cymru ym Mhrifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant, yn Toronto i draddodi'r prif anerchiad yn y drydedd Gynhadledd Llythrennedd Corfforol Ryngwladol.

Dr Nalda Wainwright

Nod y Gynhadledd ddwyflynyddol yw dod ag arbenigwyr ym meysydd chwaraeon, iechyd, addysg a hamdden at ei gilydd er mwyn creu cynnydd o ran gwybodaeth a chymhwyso a gweithredu rhaglenni llythrennedd corfforol ar draws y byd.  Mae’r gynhadledd yn tynnu arweinwyr, ymarferwyr a rhanddeiliaid llythrennedd corfforol o bob cwr o’r byd i mewn i amgylchedd gwirioneddol weithredol.

A hithau’n un o’r arbenigwyr â chydnabyddiaeth ryngwladol ym maes datblygol Llythrennedd Corfforol, yma mae Dr Nalda Wainwright yn rhannu’i syniadau o’i hanerchiad ynghylch gwella llythrennedd corfforol er mwyn goroesi ‘Storm Anferthol’:

Dr Nalda Wainwright at IPLC

“Rydym ni’n wynebu problemau nad ydym ni erioed wedi dod ar eu traws o’r blaen yn ein cymdeithas.  Yn sgil lefelau uwch o anweithgarwch ymhlith plant, rhagwelwyd y gallan nhw farw bum mlynedd ynghynt na’u rhieni er gwaethaf gwelliannau mewn meddygaeth fodern.  Amcangyfrifir mai £30 biliwn fydd y bil i’r Gwasanaeth Iechyd Gwladol am drin cyflyrau’n gysylltiedig ag anweithgarwch, sy’n un o’r ffactorau risg pennaf ar gyfer marwolaeth ar draws y byd.  Mae newidiadau yn y gymdeithas wedi creu ‘storm anferthol’ yng nghyswllt ymddygiad eisteddog.  Mae technoleg fodern, diffyg mannau gwyrdd, ofn dieithriaid, yr arferiad o yrru, dyfeisiau i fabanod, diwylliant y siop goffi ac amser ar y sgrin oll wedi erydu amser y byddem ni wedi’i dreulio’n symud.

“Mae hyn yn amharu fwyaf ac yn fwyaf pellgyrhaeddol yn achos ein plant ifanc iawn.  Mae mwy na 30 mlynedd o ymchwil i ddatblygiad echddygol yn dangos i ni fod angen i ni ddatblygu sylfeini symud yn ystod plentyndod cynnar er mwyn i ni allu manteisio ar weithgarwch corfforol am weddill ein hoes.  Mae’r berthynas rhwng gweithgarwch corfforol, cymhwysedd echddygol a hunanganfyddiad yn gymhleth, ond yn ei hanfod golyga fod ar blant bach angen gallu manteisio ar chwarae o safon uchel a hyfforddiant priodol er mwyn sicrhau eu bod yn cyrraedd y lefelau o feistrolaeth sydd eu hangen er mwyn gwneud dewisiadau byw’n iach.

“Yn ychwanegol at hyn y mae'r cysylltiadau cryf rhwng cymhwysedd corfforol a pherfformiad academaidd.  Er mwyn i’r ymennydd ddatblygu’r llwybrau niwral cymhleth ar gyfer sgiliau meddwl lefel uwch, mae angen cael chwech i wyth mlynedd o symud da a mewnbwn amlsynhwyraidd.  Yn sgil yr anweithgarwch cynyddol yn y gymdeithas mae ein babanod a’n plant bach yn treulio oriau ar eu heistedd ac yn derbyn adloniant drwy sgriniau, sy’n arwain at niferoedd mawr o blant yn dechrau yn yr ysgol â datblygiad echddygol gwael iawn, problemau o ran cyfathrebu a namau ar y synhwyrau.   Mae datblygiad corfforol hefyd yn cael effaith fawr ar iechyd meddwl.

“Dengys ymchwil i weithredu’r Cyfnod Sylfaen fod gennym ni yng Nghymru ateb i hyn gyda chwricwlwm plentyndod cynnar yn seiliedig ar chwarae sy’n arwain y byd.   Fodd bynnag, nid yw’r potensial hwn wedi’i wireddu oherwydd nad oes gan athrawon ac oedolion cefnogol yr wybodaeth angenrheidiol i sicrhau bod plant yn cael profiadau priodol er mwyn datblygu’r sylfeini symud pwysig ar gyfer datblygiad da yn yr ymennydd a gweithgarwch corfforol gydol oes.

“Mae Athrofa Llythrennedd Corfforol Cymru ym Mhrifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant wedi bod yn gweithio i fynd i’r afael â hyn. Gan fanteisio ar ymchwil a nododd y bwlch yng ngwybodaeth athrawon, gweithredwyd rhaglen o hyfforddiant a chefnogaeth mewn ysgolion targed.  Trwy weithio gyda'r Athro Jackie Goodway o Brifysgol Daleithiol Ohio a chymrawd ymchwil anrhydeddus yn yr Athrofa, mae SKIP (Hyfforddiant Cinesthetig Llwyddiannus i Blant dan oed Ysgol) yn hyfforddi athrawon, cynorthwywyr addysgu a rhieni ynghylch pwysigrwydd symud cynnar i ddatblygiad plant.  Dengys yr hyfforddiant sut mae plant yn dysgu symud drwy gamau datblygiadol, sut i newid tasgau a’r amgylchedd er mwyn symud plant drwy’r camau hyn, ac o’r pwys mwyaf, er mwyn iddynt gael meistrolaeth ar y sgiliau hyn sy’n angenrheidiol ar gyfer gweithgarwch corfforol gydol oes.  Mae rhan o’r prosiect hwn yn cynnwys cynnal sesiynau ennyn diddordeb rhieni ac wedyn rhieni’n mynd â chwdyn o offer adre i chwarae gyda’u plant.  Mae’r sesiynau wedi bod yn llwyddiannus iawn a’r rhieni â chymhelliant uchel, ac mewn rhai achosion yn mynd ati i fod yn gyfrifol am gynnal y sesiynau.  

 “Y newyddion da yw bod ymchwil a gynhaliwyd i raglen SKIP yng Nghymru i asesu’i heffaith ar ddeilliannau disgyblion yn dangos bod effaith sylweddol ar sgiliau echddygol mewn cyn lleied ag wyth wythnos.  Mae athrawon hefyd yn adrodd yn ôl am welliannau enfawr yng ngallu’r plant i ganolbwyntio, ffocysu a chymryd rhan yn yr ystafell ddosbarth.

“Mae’r dulliau rydym ni wedi’u defnyddio ar gyfer y rhaglen hon yn gost-effeithiol a chynaliadwy iawn, gan feithrin gallu yn y rhanbarth a defnyddio ysgolion yn ganolbwynt yn y gymuned lle mae staff datblygu chwaraeon, clybiau lleol a gwasanaethau hamdden hefyd yn cael eu hyfforddi, gan eu galluogi hwythau i weithio gydag ysgolion.  

“Yn wir, mae datblygu arbenigedd sy’n gallu cefnogi datblygiadau yn y cwricwlwm wrth wraidd ein gwaith ni ym Mhrifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant.   Cofiwn fod yr Ysgrifennydd dros Addysg yn Llywodraeth Cymru yn tynnu sylw at yr angen i ‘wneud yn siŵr bod y gweithlu yn ganolog i’r datblygiadau hyn ac yn derbyn y gefnogaeth sydd ei hangen er mwyn gallu cyflawni potensial y cwricwlwm newydd yn eu hysgolion a’u lleoliadau’.   

“Mae’r hyfforddiant hwn a dealltwriaeth ynghylch pwysigrwydd symud o ran datblygiad, a hynny mewn amgylchedd dysgu holistaidd dilys, yn angenrheidiol os ydyn ni’n mynd i gael gweithlu sy’n gallu gweithredu’r cwricwlwm newydd, creu unigolion iach, hyderus a gosod y sylfeini ar gyfer Cymru iach a ffyniannus.”

Roedd llawer o’r cynadleddwyr oedd yn bresennol o bob cwr o’r byd â diddordeb mawr yng ngwaith Dr Wainwright ac yn benodol yn y dull cydweithredol y mae hi’n ei hyrwyddo.  Ers dychwelyd o Toronto gofynnwyd eisoes iddi siarad am y gwaith hwn mewn cynhadledd yn Sweden ym mis Medi ac mae wedi derbyn ceisiadau am gefnogaeth i ddatblygu Llythrennedd Corfforol yn Bahrain, Twrci ac Ynysoedd Prydeinig y Wyryf.  

Mae gwaith Dr Nalda Wainwright a gwaith Athrofa Llythrennedd Corfforol Cymru yn y Brifysgol yn arwain y byd ac mae’n denu cydnabyddiaeth ryngwladol i Gymru ym meysydd datblygiad echddygol, Llythrennedd Corfforol ac addysgeg Plentyndod Cynnar.  

A hithau’n Gyfarwyddwr yr Athrofa, mae Dr Wainwright yn aelod o grŵp ymchwil strategol Llythrennedd Corfforol Chwaraeon am Oes Canada; yn aelod o’r panel o arbenigwyr rhyngwladol ar gyfer Prosiect Llythrennedd Corfforol Comisiwn Chwaraeon Awstralia ac yn aelod drwy wahoddiad o’r Consortiwm Datblygiad Echddygol Rhyngwladol.

Mae Athrofa Llythrennedd Corfforol Cymru hefyd yn cynnal ystod o brosiectau gwahanol, yn ogystal â SKIP, a fydd yn helpu Cymru i ddod yn genedl sy’n fwy llythrennog yn gorfforol.  Mae modd datblygu Llythrennedd Corfforol ar hyd eich oes.  Mae’n llawer mwy na dysgu sgiliau ac ymgymryd â chwaraeon.   Mae’n ymwneud â bod yn hyderus; cael eich ysgogi; ac â deall pam mae gweithgarwch yn bwysig a sut i fod yn egnïol - boed hynny drwy ymgymryd â champ mewn clwb, cerdded y bryniau, gwneud yoga, seiclo, nofio neu gymryd dosbarth dawnsio.

Mae gan Athrofa Llythrennedd Corfforol Cymru dîm profiadol iawn o staff dwyieithog llawn amser sydd ag arbenigedd ym meysydd addysg gorfforol, addysg awyr agored, datblygu chwaraeon, iechyd ac ymarfer corff, ffisioleg, maeth, therapi chwaraeon, datblygiad echddygol y blynyddoedd cynnar, cynhwysiant, anghenion addysgol arbennig a seicoleg ymarfer corff. Mae’r Athrofa yn gweithio mewn cydweithrediad â thîm o academyddion ac ymchwilwyr o fri rhyngwladol.

Gwybodaeth Bellach

 

I gael rhagor o wybodaeth, cysylltwch â Sian-Elin Davies trwy anfon neges e-bost at sian-elin.davies@uwtsd.ac.uk / 01267 676908 / 07449 998476