Dau Frenin, Un Arddangosfa: Traddodiad ‘Penrolio’ newydd yn cael ei gynnal fel rhan o arddangosfa ‘Haenau yn y Tirwedd'

08.02.2018

Mae digwyddiad, a oedd yn cynnwys y traddodiad newydd o rolio pen Bendigeidfran, wedi’i gynnal ym Mhrifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant yn ddiweddar.

Penrolio 1

Yn ôl yr ail o Bedair Cainc y Mabinogi, mae’r cawr Bendigeidfran, Brenin Prydain, yn colli’i ben mewn brwydr yn Iwerddon.  Daw ei ben yn ôl dros y môr i Gymru a maes o law mae’n cael ei rolio’r holl ffordd i Lundain, lle mae’n cael ei gladdu ar y Gwynfryn i amddiffyn Prydain rhag pob gormes. 

Yn rhan o ddathliadau’r Hen Galan eleni ym Mhenarth, rholiwyd model o ben Bendigeidfran i lawr Rhiw’r Clogwyn i’r traeth gan yr artistiaid Parry a Glynn o ‘Coleridge yng Nghymru.   Yn dilyn y digwyddiad hwn, mae’r pen unwaith eto ar daith i Lundain, ond nid cyn aros mewn nifer o leoliadau ar hyd y ffordd.   Yn gyntaf, aeth i Lambed, gyda Brenin y Coed Môr, lle bydd Bendigeidfran yn aros am ysbaid fel atodiad dros dro i’r arddangosfa ‘Haenau yn y Dirwedd’ sy’n parhau yn Adeilad Dewi Sant, Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant.   Roedd hefyd yn gyfle i nodi cychwyn dathliadau 2018: Blwyddyn y Môr.  

Mae’r arddangosfa hon yn dangos peth o’r gwaith a grëwyd yn rhan o ‘Haenau yn y Tirwedd’, sy’n brosiect rhyngddisgyblaethol parhaus gan Erin Kavanagh.    Meddai:


“Daeth y digwyddiad 'Penrolio' â llawer o wahanol bobl at ei gilydd; academyddion ac artistiaid, pobl leol ac ymwelwyr, Cristnogion a Phaganiaid. Roedd yn cofio hen draddodiadau trwy greu rhywbeth newydd. Rwyf wrth fy modd bod Bendigeidfran bellach yn rhan o'r arddangosfa 'Haenau yn y Tirwedd': dechreuodd y prosiect hwn gydag ef, gan gysylltu Cymru i Iwerddon trwy fywyd a gwyddoniaeth ar draws Môr Iwerddon.  

Yn y cyfnod sydd ohoni ymddengys ei fod yn amserol i ni gael ein hatgoffa o'n treftadaeth - ac felly mae'n wych gweld y pen yn ymweld â nifer o gymunedau gyda llawer o bobl yn barod i gynorthwyo er mwyn gwneud y daith hir i Lundain yn un hawdd. Felly, cynigiodd Brenin y Môr Coed le i’r pen orffwyso ar ôl gadael Penarth. Hoffwn ddiolch i bawb a fynychodd a diolch yn arbennig i Richard Parry o Coleridge yng Nghymru am ddod â'r model o ben Bendigeidfran I Lambed ac wrth gwrs am chwarae rhan mor bwysig yn y digwyddiad."

Penrolio 2

Yn ystod y digwyddiad cafodd y pen ei gludo trwy gatiau'r Brifysgol, ynghyd â'r Mari Lwyd a oedd yno ar ddiwrnod olaf y tymor tywyll. Esboniodd Richard Parry hanes i stori i bawb yn bresennol ond nid cyn canu ei gân 'Penrolio' swyddogol. Yna cafodd y pen ei rolio i fyny i frig Mnwt Llanbedr Pont Steffan. Ar ôl rhagor o ganu a barddoni rhyddhawyd y pen a roliodd i lawr i waelod y Mwnt.

Yn dilyn y digwyddiad, dywedodd Cyfarwyddwr Creadigol Colerdige yng Nghymru, Richard Parry:

"Rwy'n amau, yn y blynyddoedd diwethaf, yr ydym wedi anghofio hanes Bendigeidfran i raddau helaeth. Felly mae'n hyfryd bod cymunedau'n cymryd rhan eto gyda’r ymdrech i rolio ei ben i Lundain. Hwn oedd y ‘Penrolio’ cyflyma’ rydw i erioed wedi ei weld.

Byddai'n wych pe byddai cymunedau yn ein cynorthwyo wrth i ni ei rolio am Lundain.   Nid oes rhaid iddo fod yn fryn serth o gwbl! Mae unrhyw lethr sy'n arwain tuag at y Dwyrain neu'r De tuag at Llundain yn gwneud y tro yn iawn. Yn y cyfamser, mae arddangosfa Erin Kavanagh, 'Haenau yn y Tirwedd', yn lle gwych i Bendigeidfran orffwys cyn y cymal nesaf o'i daith."