Datganiadau i'r Wasg 2014-2015

Academydd blaenllaw y dyfarnwyd iddi Ddoethuriaeth gan y Drindod Dewi Sant yn cyhoeddi llyfr

29.10.2015

Bydd yr Athro Angela John, bywgraffydd ac academydd blaenllaw o Gymru sydd wedi arwain ymchwil ar hanes merched mewn cymdeithas, yn rhyddhau llyfr ar 10 Tachwedd.Mae’r llyfr, yn dwyn y teitl The Actors' Crucible, yn archwilio’r straeon y tu ôl i gewri’r byd actio o dref y gweithfeydd dur, Port Talbot. Mae’r llyfr yn ystyried beth sydd mor arbennig am y gymuned ddiwydiannol hon, sydd wedi'i difrïo cymaint, iddi allu esgor ar sêr megis Richard Burton, Anthony Hopkins a Michael Sheen.

Mae Angela, a dderbyniodd Ddoethuriaeth Anrhydeddus gan Brifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant y llynedd, yn hanu’n wreiddiol o Bort Talbot, a dychwelodd i fyw ac i ysgrifennu yng Nghymru rai blynyddoedd yn ôl, gan ymgartrefu ar arfordir gogledd sir Benfro.

Mae ei llyfr newydd, The Actor’s Crucible, yn archwilio bywydau cewri’r byd actio cyn iddynt ddod yn enwog a chyflwynir eu datblygiad yng nghyd-destun y diwylliant cyfoethog a’r ymrwymiad cryf i ddrama sydd wedi bod yn rhan annatod o hanes y dref ers tro byd. Dengys Angela bwysigrwydd yr arwyr anenwog a helpodd i feithrin talent trwy ysgolion, canolfannau ieuenctid a theatr ieuenctid. Gan fanteisio ar gyfweliadau helaeth, eglura sut a pham y mae Port Talbot wedi esgor hefyd ar wynebau enwog eraill, o Ronald Lewis ac Ivor Emmanuel i berfformwyr mwy diweddar megis Rob Brydon a Di Botcher, ynghyd â chlwstwr o actorion ifainc cyffrous sy’n dechrau gwneud enw iddynt eu hunain ar lwyfan y West End yn Llundain ac ar y sgrin fawr a bach.

Yn fyfyrwraig israddedig astudiodd Angela Hanes Canoloesol a Modern ym Mhrifysgol Birmingham, cyn symud i Abertawe i gwblhau ei MA ac yna i Fanceinion i gwblhau ei doethuriaeth.

Am y deng mlynedd ar hugain nesaf, treuliodd y rhan fwyaf o’i hamser yn darlithio, yng Nghaint i ddechrau ac yna yn Llundain. Rhwng 1989 a 2004, roedd yn Athro Hanes ym Mhrifysgol Greenwich (Thames Polytechnic gynt) lle’r oedd wrth ei bodd yn gweithio gyda myfyrwyr. Mae ei gwaith ymchwil a chyhoeddi wedi datblygu ochr yn ochr â’i gwaith addysgu. Ar ddechrau ei gyrfa, roedd gan Angela gryn ddiddordeb mewn hanes llafur a daeth yn un o’r genhedlaeth a gafodd ei hysbrydoli gan ‘History from Below’ gan E.P. Thompson. Yn wir cafodd ei haddysgu gan Dorothy Thompson yn Birmingham.

Yn y 1970au cynnar daeth hanes merched yn fwy poblogaidd a bu’r Athro John yn ddigon ffodus i fod yn rhan o’r datblygiad pwysig hwnnw, gan weithio yn gyntaf ar gyflogaeth merched ym Mhrydain yn ystod Oes Fictoria ac yn ddiweddarach ar hanes rhyw a hanes y bleidlais. Roedd ei llyfr cyntaf, ‘By The Sweat of Their Brow’ yn astudiaeth arloesol o gyflogaeth merched ym mhyllau glo Prydain. Ysgrifennodd lyfr hefyd ar gyfer ysgolion o'r enw ‘Coalmining Women’ ac roedd yn un o aelodau cychwynnol bwrdd golygyddol y cyfnodolyn rhyngwladol ‘Gender & History.’

Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae Angela wedi’i chyfareddu gan y broses o greu a strwythuro bywgraffiadau a gwêl ei hun bellach yn hanesydd bywgraffiadol, yn ysgrifennu am y cyfnod ochr yn ochr â'r person: fersiwn modern o ‘Bywyd ac Amserau.’

Nodyn i'r Golygydd

  1. I gael rhagor o wybodaeth cysylltwch â Sara Jones, Swyddog Cysylltiadau Cyhoeddus a Chyfathrebu, ar 07449 998 478 neu drwy anfon e-bost at sara.f.jones@uwtsd.ac.uk
  2. Sefydlwyd Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant yn 2010 trwy uno Prifysgol Cymru Llanbedr Pont Steffan a Choleg Prifysgol y Drindod. Ar 1 Awst 2013 unwyd Prifysgol Fetropolitan Abertawe â’r Brifysgol.
  3. Siarter Frenhinol y Brifysgol (1828) yw’r hynaf yng Nghymru, a hon yw’r drydedd Siarter hynaf yng Nghymru a Lloegr ar ôl Rhydychen a Chaergrawnt. EUB Tywysog Cymru yw Noddwr y Brifysgol.
  4. Ar 1 Awst, 2013 ymunodd Coleg Sir Gâr â Grŵp Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant, ond bydd yn cadw’i frand ei hun. Ymunodd Coleg Ceredigion â’r Grŵp ar 1 Ionawr 2014.