Datganiadau i'r Wasg 2014-2015

Academydd o PCYDDS yn Cefnogi Ymdrechion i Ddiogelu Archaeoleg Neanderthalaidd Jersey

10.03.2014

Mae academydd o Brifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant (PCYDDS) yn cyd-gyfarwyddo tîm archeolegol Prydeinig sy'n asesu effeithiau'r stormydd diweddar ar safle Neanderthalaidd La Cotte de St Brelade yn Jersey.

Comisiynwyd Dr Martin Bates, geoarcheolegydd yn PCYDDS yn Llambed, a'r tîm gan Société Jersiaise i ganfod pa effaith a gafwyd gan un storm o’r de-orllewin ar ôl y llall ar y gwaddodion a ddiogelir ar y safle hwn; gwaddodion sy’n diogelu peth o’r archaeoleg Neanderthalaidd fwyaf cyfoethog yng Ngogledd Ewrop.

Mae’r safle wedi bod yn eiddo i Société Jersiaise er 1955, pan y’i prynwyd oddi wrth La Dame de Noirmont. Mae wedi bod yn destun ymchwiliadau archeolegol er diwedd y 19eg ganrif, gan ddatgelu darganfyddiadau cyfoethog yn cynnwys cannoedd o filoedd o offer Neanderthalaidd, pentyrrau o esgyrn mamothiaid wedi’u bwtsiera a gweddillion dynol wedi’u ffosileiddio.

Meddai Dr Martin Bates: “Mae’r hinsawdd wedi bod yn erydu La Cotte er o leiaf 250,000 o flynyddoedd ac yn sicr parhaodd erydu ar raddfa fach ar hyd yr 20fed ganrif. Roedd stormydd y gaeaf hwn yn arbennig o rymus a dylem ddisgwyl gweld ardaloedd o erydu
“Dros y tair blynedd diwethaf mae’r safle wedi bod yn destun astudio o’r newydd a chyhoeddwyd darganfyddiadau fis Hydref diwethaf a ddangosai fod y safle’n dal i gynnwys gwaddodion helaeth sy’n ymestyn dros y cyfnod pryd y mae’n debyg y darfu’r Neanderthaliaid o’r tir ac y symudodd bodau dynol modern i mewn i Ewrop Oes yr Iâ. Yr union waddodion hyn sy’n debygol o fod wedi’u heffeithio gan y stormydd ac yn gofyn am gael eu hasesu.”

Meddai’i gyd-ymchwilydd Dr Matt Pope, o’r Athrofa Archaeoleg yng Ngholeg Prifysgol Llundain: “Cyllidwyd ein hymchwil gan Gyngor Ymchwil yr Amgylchedd Naturiol a thrwyddo rydym bellach mewn sefyllfa i ddeall yr archaeoleg sydd dan fygythiad ac i ystyried yr ateb gorau er mwyn ei diogelu yn y tymor hir. Erbyn hyn mae gweithio gyda Société Jersiaise, Jersey Heritage, ac Adran Gynllunio Taleithiau Jersey i helpu i lunio'u rheolaeth ar y safle yn y dyfodol wedi dod i’r amlwg fel y cam pwysig nesaf yn y prosiect. Mae La Cotte yn lle unigryw ac arbennig iawn ac mae’n wych bod yn rhan o ymateb yr ynys tuag at sicrhau ei diogelu ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol.”

Meddai Neil Molyneux, Llywydd y Société: “Mae'r safle mewn lleoliad agored iawn ac mae erydu wedi bod yn bryder hirdymor. Gan fod stormydd eleni wedi bod ar raddfa mor fawr, roedd angen ymateb rhagweithiol o ran rheoli’r safle. Yr asesiad hwn, a gyllidwyd yn uniongyrchol gan y Société, yw cam cyntaf y broses honno. Yr ail gam fydd tynnu’r gwaddodion sydd mewn perygl, a chyflawnir hynny ar y cyd â Jersey Heritage.”

Roedd Dr Bates yn y penawdau’n ddiweddar pan ddatgelwyd ei fod wedi dod ar draws y dystiolaeth gynharaf o olion traed dynol y tu allan i Affrica. Darganfu gyfres o olion traed a adawyd gan fodau dynol cynnar mewn lleidiau aberol hynafol fwy na 800,000 o flynyddoedd yn ôl yn Happisburgh, Norfolk, sy’n dystiolaeth uniongyrchol o’r bodau dynol cynharaf y gwyddwn amdanynt yng ngogledd Ewrop.

Nodyn i'r Golygydd

  1. I gael mwy o wybodaeth neu i gyfweld Dr Martin Bates, cysylltwch â Steven Stokes, Uwch Swyddog Cysylltiadau Cyhoeddus a Chyfathrebu, ar 07872 423788 neu anfonwch e-bost at steven.stokes@sm.uwtsd.ac.uk
  2. Sefydlwyd Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant yn 2010 drwy uno Prifysgol Cymru Llanbedr Pont Steffan a Choleg Prifysgol y Drindod, Caerfyrddin. Ar 1 Awst 2013 unodd Prifysgol Fetropolitan Abertawe â’r Brifysgol.
  3. Siarter Frenhinol y Brifysgol (1828) yw’r hynaf yng Nghymru, a hon yw’r drydedd Siarter hynaf yng Nghymru a Lloegr ar ôl Rhydychen a Chaergrawnt. Ei Uchelder Brenhinol Tywysog Cymru yw Noddwr y Brifysgol.
  4. Ar 1 Awst, 2013 unodd Coleg Sir Gâr â Grŵp Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant, fodd bynnag bydd yn cadw ei frand ei hun. Unodd Coleg Ceredigion â’r Grŵp ar 1 Ionawr 2014.

Gwybodaeth Bellach

I gael mwy o wybodaeth neu i gyfweld Dr Martin Bates, cysylltwch â Steven Stokes, Uwch Swyddog Cysylltiadau Cyhoeddus a Chyfathrebu, ar 07872 423788 neu anfonwch e-bost at steven.stokes@sm.uwtsd.ac.uk