Datganiadau i'r Wasg 2014-2015

Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant yn croesawu Cwpan Webb Ellis i fan geni rygbi Cymru

26.06.2015

Teithiodd gwobr fwyaf nodedig rygbi i Lambed ddydd Llun, Mehefin 29ain, lle wnaeth Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant (PCYDDS) lansio tymor o ddathliadau wrth iddi baratoi i ddathlu’r dref fel man geni rygbi yng Nghymru.

Roedd Cwpan Webb Ellis yn ganolbwynt i Ŵyl Rygbi ar gyfer plant blynyddoedd 5 a 6 o ysgolion cynradd yr ardal.

Cymerodd dros 180 o blant rhan yn yr Ŵyl Rygbi a gynhelir gan y Brifysgol yng Nghlwb Rygbi Tref Llambed. Cafodd y gemau eu rhedeg gan Undeb Rygbi Cymru gan roi’r cyfle i’r plant - yn ogystal â thrigolion Llambed - i weld y cwpan ac i gael llun gyda'r tlws.

Dyma hefyd fydd cychwyn dathliadau’r Brifysgol wrth iddi nodi tymor 2015/2016 yn 150 mlynedd ers i’r gêm rygbi cystadleuol gyntaf gael ei chwarae yng Nghymru. Cafodd y gêm rhwng Coleg Dewi Sant (y Brifysgol erbyn hyn) a Choleg Llanymddyfri ei chwarae ar gaeau Brifysgol yn y dref ym 1866.

Y Parch. Athro Rowland Williams, a ddaeth yn Ddirprwy-brifathro ar Goleg Dewi Sant yn 1850, wnaeth gyflwyno’r gêm i Lambed wedi iddo chwarae rygbi fel myfyriwr yng Ngholeg y Brenin, Caergrawnt.

Gydag erthyglau yn archifau'r Brifysgol sy'n cynnwys cyn-fyfyrwyr yn hel atgofion am chwarae rygbi yng Ngholeg Dewi Sant yn Llambed yn yr 1850au, credir bod gemau wedi’u chwarae rhwng myfyrwyr o 1850 ymlaen gyda'r gêm gystadleuol gyntaf i ddefnyddio'r rheolau rygbi yn cael ei chwarae yn 1866.

Cynhaliwyd digwyddiad canmlwyddiant yn 1966 a oedd yn cynnwys gêm rygbi rhwng Coleg Dewi Sant a thîm o XV o wahoddedigion Cymreig.  Roedd y tîm yma o chwaraewyr gwadd yn cynnwys rhai o fawrion y cyfnod, gan gynnwys cyn-ddarlithydd Y Drindod Dewi Sant yng Nghaerfyrddin, y diweddar Carwyn James; cyn-fyfyriwr o’r Brifysgol yng Nghaerfyrddin, Barry John a’r cawr o chwaraewr, Delme Thomas, sydd bellach yn gymrawd o'r Brifysgol.

Hanner can mlynedd yn ddiweddarach, mae'r Brifysgol yn cynllunio cyfres o ddigwyddiadau gan gynnwys cinio, darlith a gêm rygbi i nodi’r dathliad arbennig.

Bydd arddangosfa sy’n cynnwys amrywiaeth o eitemau sy'n gysylltiedig â rygbi Coleg Dewi Sant hefyd i'w gweld yn Roderic Bowen Llyfrgell y Brifysgol o ddydd Llun ymlaen, a bydd yn agored i aelodau'r cyhoedd dros y flwyddyn nesaf.

Gyda chefnogaeth Undeb Rygbi Cymru, mae’r digwyddiadau pen-blwydd yn dathlu Llambed fel man geni rygbi yng Nghymru ac yn cynnig cyfle gwych i ddysgu mwy am y gêm a sut y cafodd chyflwyno a’i datblygu.

Nodyn i'r Golygydd

  1. Sefydlwyd Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant yn 2010 drwy uno Prifysgol Cymru Llanbedr Pont Steffan a Choleg Prifysgol y Drindod, Caerfyrddin. Ar 1 Awst 2013 unodd Prifysgol Fetropolitan Abertawe â’r Brifysgol.
  2. Siarter Frenhinol y Brifysgol (1828) yw’r hynaf yng Nghymru, a hon yw’r drydedd Siarter hynaf yng Nghymru a Lloegr ar ôl Rhydychen a Chaergrawnt. Ei Uchelder Brenhinol Tywysog Cymru yw Noddwr y Brifysgol.
  3. Ar 1 Awst, 2013 unodd Coleg Sir Gâr â Grŵp Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant, fodd bynnag bydd yn cadw ei frand ei hun. Unodd Coleg Ceredigion â’r Grŵp ar 1 Ionawr 2014.

Gwybodaeth Bellach

Am fwy o wybodaeth, cysylltwch â Siân-Elin Davies sian-elin.davies@pcydds.ac.uk / 01267 676908 / 07449 998476