Datganiadau i'r Wasg 2014-2015

Prosiect Rhyngwladol Pwysig gan Brifysgol yng Nghymru yn helpu Qatar i Ddarganfod ei Hanes Cyfoethog

28.03.2014

Mae arbenigwyr archeolegol o Brifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant (PCYDDS) yn helpu Gwladwriaeth Qatar yn y Gwlff i ddatgelu cyfrinachau'i hanes hir drwy brosiect rhyngwladol pwysig.

Cychwynnwyd Prosiect Archeolegol Cymru Qatar gan Dr Andrew Petersen, archeolegydd ar gampws Llambed PCYDDS. Mae gan Dr Petersen ddiddordeb yn archaeoleg y cyfnod Otomanaidd yn Arabia ac mae wedi cael profiad o addysgu archaeoleg yn yr Emiraethau Arabaidd Unedig.

Teithiodd Dr Petersen i Qatar yn 2008, a thrwy gyd-ddigwyddiad, ar adeg yr ymweliad hwnnw penderfynodd Awdurdod Amgueddfeydd Qatar gychwyn cyfres gynhwysfawr o ymchwiliadau archeolegol gan dargedu safleoedd y cyfnod Islamaidd. Dyma oedd catalydd creu Prosiect Archeolegol Cymru Qatar.

Mae gan Brydain berthynas gref â Qatar. Cychwynnodd ynghanol y bedwaredd ganrif ar bymtheg ac ymestyn drwy ddegawdau rheolaeth yr Ymerodraeth Otomanaidd a barodd o 1872 tan ddechrau’r Rhyfel Byd Cyntaf yn 1915.

Ar ôl yr Otomaniaid, daeth Sheikh Abdulla bin Jassim Al-Thani yn rheolwr Qatar. Llofnododd yntau gytundeb â Phrydain gan gytuno i beidio â chael gwared â thir heb gydsyniad Prydain, ac yn gyfnewid am hynny, gwarantodd Prydain y byddai’n amddiffyn Qatar rhag ymosodiadau o’r tu allan. Yng nghanol yr ugeinfed ganrif daeth Qatar yn wlad ffyniannus yn sgil refeniw cynyddol oherwydd olew, gan ddatgan ei hannibyniaeth fel Gwladwriaeth Qatar yn 1971.

Meddai Dr Petersen: “Ar daith o gwmpas y safleoedd archeolegol yng ngogledd Qatar, synnais ar ddwysedd yr anheddu ar hyd yr arfordir, gan weld potensial am raglen o gloddfeydd wedi’u targedu.

“Hyd yn hyn mae dau safle wedi datgelu bod hanes cyfoethog i’r Wladwriaeth. Datguddiodd y cloddio ar safle o'r enw Ras ‘Ushairiq anheddiad mawr o’r enw Rubayaqa a datgelwyd nifer o dai cwrt mawr, mosg a dwy fynwent. Amrywiai’r darganfyddiadau ar y safle o beli canon haearn i ddarnau gwyddbwyll pren, ynghyd â llawer iawn o ddarnau ceramig.

“Ar ail safle o’r enw Al Ruwayda, datgelwyd gweddillion tref â chaer fawr yn nodwedd amlwg iawn ynddi. Mae’n cynnwys cyfadeilad â Mosg, gweithdai a stordai a beddrod. Mae darganfyddiadau eraill, megis darnau ceramig, yn arwydd o fasnach dros bellteroedd maith â gwledydd megis Tsieina, de ddwyrain Asia, Oman, Iran ac India.”

Bu hwb pellach i’r gwaith o ddadansoddi’r safleoedd yn sgil derbyn grant gan Gronfa Ymchwil Genedlaethol Qatar. Roedd hwn yn fodd i’r Prosiect ddefnyddio Cerbyd Hedfan Di-beilot (UAV) i gynnal arolwg o’r safleoedd. Mae’n caniatáu creu modelau 3D o’r dirwedd ac yn gallu cefnogi creu mapiau eglur iawn o'r safleoedd dan sylw. Drwy ddefnyddio systemau synhwyro megis lled is-goch, thermal ac amryw dechnegau eraill, mae gan y cerbyd y potensial i adnabod gweddillion dan yr wyneb.

Mewn blynyddoedd diweddar mae’r berthynas rhwng Cymru a Qatar wedi cryfhau. Cynhaliwyd cynhadledd archaeoleg, ‘Cenhedloedd y Môr’, gan ddwyn ynghyd archeolegwyr o’r ddwy wlad sy'n ymchwilio i themâu cyffredin o fewn archaeoleg arfordirol. Hefyd datblygwyd cysylltiadau’n economaidd wrth fewnforio nwy o Qatar i’r Deyrnas Gyfunol drwy’r derfynfa Nwy Naturiol Hylifedig (LNG) yn South Hook ger Aberdaugleddau.

Ar hyn o bryd cynhelir arddangosfa ryngweithiol yn Oriel Prifysgol Gweriniaeth Virginia yn Qatar sy’n cynnwys PCYDDS ac Awdurdod Amgueddfeydd Qatar. Dan yr enw ‘Llinellau yn y Tywod’ mae’n olrhain hanes cyfoethog a chymhleth Qatar drwy gyfryngau rhyngweithiol a luniwyd i greu dulliau newydd o weld, defnyddio ac ymgysylltu â gorffennol y Wladwriaeth.

Nodyn i'r Golygydd

  1. I gael mwy o wybodaeth neu i gyfweld Dr Andrew Petersen, cysylltwch â Steven Stokes, Uwch Swyddog Cysylltiadau Cyhoeddus a Chyfathrebu, ar 07872 423788 neu anfonwch e-bost at steven.stokes@sm.uwtsd.ac.uk
  2. Sefydlwyd Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant yn 2010 drwy uno Prifysgol Cymru Llanbedr Pont Steffan a Choleg Prifysgol y Drindod, Caerfyrddin. Ar 1 Awst 2013 unodd Prifysgol Fetropolitan Abertawe â’r Brifysgol.
  3. Siarter Frenhinol y Brifysgol (1828) yw’r hynaf yng Nghymru, a hon yw’r drydedd Siarter hynaf yng Nghymru a Lloegr ar ôl Rhydychen a Chaergrawnt. Ei Uchelder Brenhinol Tywysog Cymru yw Noddwr y Brifysgol.
  4. Ar 1 Awst, 2013 unodd Coleg Sir Gâr â Grŵp Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant, fodd bynnag byddant yn cadw eu priod frandiau. Unodd Coleg Ceredigion â’r Grŵp ar 1 Ionawr 2014.

Gwybodaeth Bellach

Steven Stokes, Uwch Swyddog Cysylltiadau Cyhoeddus a Chyfathrebu, ar 07872 423788 neu anfonwch e-bost at steven.stokes@sm.uwtsd.ac.uk