Datganiadau i'r Wasg 2016

Academydd yn Y Drindod Dewi Sant yn archwilio effaith y Cyfnod Sylfaen yng Nghymru ar ddatblygiad echddygol disgyblion

05.10.2016

Ar hyn o bryd mae Athrofa Llythrennedd Corfforol Cymru ym Mhrifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant yn cynnal rhaglen sylweddol o ddatblygiad proffesiynol yng ngorllewin Cymru er mwyn datblygu datblygiad echddygol disgyblion yn y Cyfnod Sylfaen.   

Dr Nalda Wainwright

Mae’r rhaglen yn rhan o’r Rhaglen Llythrennedd Corfforol ar gyfer Ysgolion a gyllidir gan Lywodraeth Cymru ac y mae Athrofa Llythrennedd Corfforol Cymru yn ei rheoli yn y rhanbarth.  

Dr Nalda Wainwright, Cyfarwyddwr Athrofa Llythrennedd Corfforol Cymru, sy’n arwain y prosiect ac mae’n esbonio sut y daeth y rhaglen i fodolaeth:

“Yn ôl canlyniadau ymchwil blaenorol a wnaethom ni yn y Cyfnod Sylfaen, er bod plant yn datblygu eu llythrennedd corfforol, doedden nhw ddim yn gwneud cynnydd ymhob un o’u sgiliau echddygol, megis taflu a dal.  Mae datblygu ystod o’r sgiliau hyn yn hollbwysig os ydy plant yn mynd i allu cael bywyd egnïol iach.  

“Mae cydweithwyr ym Mhrifysgol Daleithiol Ohio wedi dyfeisio ac ymchwilio rhaglen o’r enw ‘Successful Kinesthetic Instruction for Pre-schoolers (SKIP)’ a’r nod yw datblygu'r sgiliau yr oeddem ni wedi gweld eu bod yn ddiffygiol yn y Cyfnod Sylfaen, felly roedd yn gam amlwg i ni gyflwyno hyn yn y rhanbarth.  Rydym ni bellach yn gwneud ymchwil i hyn er mwyn sicrhau bod disgyblion yn gwneud cynnydd gyda’r sgiliau hyn.”  

Mae’r prosiect ymchwil hwn yn asesu a all rhaglen strwythuredig ar gyfer datblygu sgiliau echddygol gael effaith gadarnhaol ar reoli gwrthrychau a sgiliau symud.  Bydd yn asesu a ydy’r canlyniadau’n debyg yng Nghymru i ganlyniadau astudiaethau blaenorol a gynhaliwyd yn UDA gan Jackie Goodway, Athro mewn Cinesioleg ym Mhrifysgol Daleithiol Ohio.   

Mae canfyddiadau prosiectau’r Athro Goodway hefyd eisoes wedi awgrymu bod effaith datblygiad echddygol cynnar yn bwysig ar gyfer cymryd rhan mewn gweithgarwch corfforol gydol oes ac am alluogi cynnydd mewn llythrennedd corfforol.  Bydd ymchwil Dr Wainwright yn ceisio gweld a all prosiect SKIP, a dreialwyd yng ngorllewin Cymru, gael canlyniad tebyg yma hefyd.

“Rydym ni wedi bod yn asesu effaith y prosiect ar samplau o ddisgyblion o ysgolion ar draws y rhanbarth.  Mae’r dadansoddiad o’r data hyd yn hyn yn dangos ein bod ni’n cael effaith sylweddol ar ddatblygiad sgiliau echddygol disgyblion.  Yn bwysig, mae athrawon yn datblygu eu dealltwriaeth a'u hyder hwythau, felly rydym ni’n meithrin gallu go iawn ar gyfer newid hirdymor cynaliadwy.”

“Mae plant yn treulio mwy a mwy o amser yn eistedd yn llonydd yn gwylio’r teledu, yn chwarae ar yr i-pad, cyfrifiaduron a ffonau," aeth Dr Wainwright yn ei blaen.  “Mae hyn yn achos pryder oherwydd rydym ni’n gwybod drwy ymchwil os na fydd plant yn dysgu symud yn dda ar oed cynnar, dydyn nhw ddim yn debygol o ddod yn egnïol wrth dyfu i fyny.  Mae hyn yn meddwl bod mwy o risg y byddan nhw dros eu pwysau neu’n ordew, o ddatblygu diabetes math 2, pwysedd gwaed uchel, osteoporosis a llawer mwy o gyflyrau iechyd eraill sy’n gysylltiedig â diffyg gweithgarwch corfforol.

“Mae’r Cyfnod Sylfaen yn ymwneud ag addysgu plant drwy chwarae - ac er bod hyn yn cael ei addysgu’n dda iawn yn y rhan fwyaf o ysgolion ar draws Cymru - dyw’r gweithgareddau sylfaenol sy’n helpu plant i ddatblygu eu sgiliau rheoli gwrthrychau, megis dal a thaflu, ddim yn cael eu haddysgu.

“Mae gan addysg, ac addysg gorfforol o safon uchel yn benodol, rôl bwysig i’w chwarae o ran meithrin llythrennedd corfforol er mwyn i bobl ifanc gael eu hysgogi a gallu cael mynediad i ystod o weithgareddau.  Mae hyn yn meddwl ein bod ni’n dal y plant cyn iddyn nhw ddechrau ar daflwybr tuag i lawr a allai gael effaith arwyddocaol ar iechyd ein cenedl.”

Oherwydd ei phrofiad helaeth o ddatblygu a gweithredu prosiectau SKIP yn UDA, mae’r Athro Jackie Goodway o Brifysgol Daleithiol Ohio, sy’n Gymrawd Ymchwil Anrhydeddus yn Athrofa Llythrennedd Corfforol Cymru, wedi bod yn gweithio’n agos â Dr Wainwright ar y prosiect peilot yn ne-orllewin Cymru.

“Rôl SKIP yw datblygu cymhwysedd echddygol plant yn dda”, meddai Jackie Goodway.

“O safbwynt gwyddonol rydym ni’n fwyfwy ymwybodol o bwysigrwydd datblygu cymhwysedd echddygol plant yn gynnar iawn mewn bywyd, yn enwedig yn y blynyddoedd cynnar.   Os na fydd plant yn egnïol yn gynnar a ddim yn dysgu datblygu eu sgiliau echddygol yn fedrus yn y blynyddoedd cynnar, erbyn iddyn nhw gyrraedd yr arddegau maen nhw wedi peidio â bod yn egnïol yn gorfforol. Maen nhw’n tueddu bod yn fwy dros eu pwysau a byddwch chi’n gweld diabetes a chlefyd y galon yn dechrau'n gynnar. Mae’u taflwybr iechyd yn ofnadwy a bydd hynny’n gryn dipyn o faich ar y system iechyd nes ymlaen mewn bywyd.

“At hynny, ar draws y 20 - 25 mlynedd rydym ni wedi bod yn datblygu’r rhaglen hon, rydym ni wedi dod i sylweddoli nad datblygu sgiliau echddygol yn unig sy’n bwysig ond bod symud o’r pwys mwyaf i ddatblygiad yr ymennydd,” ychwanega’r Athro Goodway.   “Mae ymchwil cynyddol sy’n awgrymu bod plant sy’n symud yn gynnar ac yn aml gan ddefnyddio rhaglen fel SKIP yn cael gwell canlyniadau academaidd, maen nhw â gwell gweithrediadau gweithredol felly maen nhw’n prosesu gwybodaeth yn fwy effeithlon, ac o safbwynt cymdeithasol ac emosiynol, maen nhw’n datblygu llythrennedd corfforol ac yn dechrau eu gweld eu hunain yn rhywun sy’n symud a byddan nhw’n parhau i wneud hynny ar hyd eu bywyd.

Gan siarad yn ystod ymweliad â Chymru ynghynt eleni, ychwanegodd yr Athro Goodway: “Mae’n arwyddocaol iawn bod yma yng Nghymru a gweld cymaint o gyffro ynghylch SKIP.  Mae plant yn dwlu ar ei wneud ef, mae athrawon yn dechrau gweld ei fod yn talu ar ei ganfed gyda'u plant, mae rhieni’n dechrau siarad am sut mae ei wneud ef gartre'n gwneud gwahaniaeth go iawn i’w plant ac felly mae angen i ni ddechrau mynd i’r afael â hyn ar lefel genedlaethol.”

Mae gan Athrofa Llythrennedd Corfforol Cymru yn Y Drindod Dewi Sant ystod o brosiectau megis SKIP a fydd yn helpu Cymru i ddod yn genedl sy’n fwy llythrennog yn gorfforol.  Mae SKIP wedi’i anelu at y blynyddoedd cynnar a phlant ifanc, ond mae Llythrennedd Corfforol yn cael ei ddatblygu ar hyd bywyd.  Mae’n llawer mwy na dysgu sgiliau ac ymgymryd â chwaraeon.   Mae’n ymwneud â bod yn hyderus; cael eich ysgogi; ac â deall pam mae gweithgarwch yn bwysig a sut i fod yn egnïol - boed hynny drwy ymgymryd â champ mewn clwb, cerdded y bryniau, gwneud yoga, seiclo, nofio neu gymryd dosbarth dawnsio.  

Mae gan Athrofa Llythrennedd Corfforol Cymru dîm profiadol iawn o staff dwyieithog llawn amser sydd ag arbenigedd ym meysydd addysg gorfforol, addysg awyr agored, datblygu chwaraeon, iechyd ac ymarfer corff, ffisioleg, maeth, therapi chwaraeon, datblygiad echddygol y blynyddoedd cynnar, cynhwysiant, anghenion addysgol arbennig a seicoleg ymarfer corff. Mae’r Athrofa yn gweithio mewn cydweithrediad â thîm o academyddion ac ymchwilwyr o fri rhyngwladol.

I gael gwybodaeth bellach am waith Athrofa Llythrennedd Corfforol Cymru ym Mhrifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant ewch i http://physicalliteracy.cymru/

Gwybodaeth Bellach

  1. I gael rhagor o wybodaeth, cysylltwch â Sian-Elin Davies, Prif Swyddog Cysylltiadau Cyhoeddus a Chyfathrebu, ar 01267 676908 / 07449 998476 sian-elin.davies@uwtsd.ac.uk