Datganiadau i'r Wasg 2016

Symud er mwyn iechyd gwell a dysgu gwell

21.04.2016

Mae angen i blant symud mwy er mwyn gwella’u hiechyd a'u dysgu yn ôl Dr Nalda Wainwright, Cyfarwyddwr Athrofa Llythrennedd Corfforol Cymru ym Mhrifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant. 

Dr Nalda Wainwright

“Mae plant yn treulio mwy a mwy o amser yn eistedd yn llonydd yn gwylio’r teledu, yn chwarae ar yr i-pad, cyfrifiaduron a ffonau," meddai Dr Wainwright.  “Mae hyn yn achos pryder oherwydd rydym ni’n gwybod drwy ymchwil os na fydd plant yn dysgu symud yn dda ar oed cynnar, dydyn nhw ddim yn debygol o ddod yn egnïol wrth dyfu i fyny.  Mae hyn yn meddwl bod mwy o risg y byddan nhw dros eu pwysau neu’n ordew, o ddatblygu diabetes math 2, pwysedd gwaed uchel, osteoporosis a llawer mwy o gyflyrau iechyd sy’n gysylltiedig â diffyg gweithgarwch corfforol.”

“Mae diffyg gweithgarwch corfforol mewn plant ifanc yn arbennig yn achosi pryder am ein bod ni’n gwybod bod y gweithgarwch hwn yn helpu i ddatblygu sgiliau corfforol plant ifanc iawn.  Er y 1980au mae ymchwil wedi dweud wrthym ni os na fydd plant bach yn datblygu’r sgiliau corfforol yma, mae hyn yn rhwystr sy’n eu hatal rhag gallu cymryd rhan mewn chwaraeon wrth iddyn nhw fynd yn hŷn.  

“Mae’n bwysig iawn bod plant bach â sylfaen o symudiadau da - ac mae hyn yn dod drwy lawer o chwarae corfforol gyda help athrawon a rhieni.  Y newyddion da yw bod plant, drwy ddatblygu eu sgiliau corfforol, hefyd yn datblygu eu hymennydd ac yn gwella eu dysgu.”

Yn Y Drindod Dewi Sant, mae ffocws cryf ar weithgarwch corfforol ac iechyd lle mae Dr Wainwright a thîm o staff yn cefnogi datblygiad Llythrennedd Corfforol.  Mae hwn yn gysyniad sy’n cael ei gydnabod mwyfwy ar draws y byd ac mae’n ymwneud â sicrhau bod pobl yn gallu dewis gweithgarwch corfforol ar hyd eu bywyd.  Mae’n llawer mwy na dysgu sgiliau ac ymgymryd â chwaraeon.   Mae’n ymwneud â bod yn hyderus; cael eich ysgogi; ac â deall pam mae gweithgarwch yn bwysig a sut i fod yn egnïol - boed hynny drwy ymgymryd â champ mewn clwb, cerdded y bryniau, gwneud yoga, seiclo, nofio neu gymryd dosbarth dawnsio.  

Mae gan addysg ac addysg gorfforol o safon uchel yn benodol, rôl bwysig i’w chwarae o ran meithrin llythrennedd corfforol er mwyn i bobl ifanc gael eu hysgogi a gallu cael mynediad i ystod o weithgareddau.  Mae hyfforddwyr, gwirfoddolwr a rhieni hefyd yn cefnogi llythrennedd corfforol - ac yn wir unrhyw un sy’n annog ac yn helpu pobl i fod yn egnïol.

Felly beth allwch chi’i wneud i helpu’ch plant i gael y sylfaen hon o symudiadau?

“Gallech chi eu hannog nhw i chwarae tu allan - ewch allan gyda nhw i chwarae gemau dal a thaflu,” meddai Nalda Wainwright.

“Gwnewch gemau targed syml gyda sialc ar y ddaear, neu gylch a bagiau ffa.  Helpwch nhw i gadw cydbwysedd a symud mewn ffyrdd gwahanol, dros, dan a thrwy gelfi; cerdded ar hyd llinell neu neidio dros bethau.   Ydy’ch plant chi’n gallu rhedeg, carlamu a sgipio? Ydyn nhw’n gallu ochrgamu mewn gemau cwrso?  Os ydy’r tywydd yn wael, beth am rolio cwpl o hosanau a chwarae gemau dal neu gemau targed dan do?”

“Mae angen i chi sicrhau bod eich plentyn yn egnïol am nifer o oriau bob dydd.   Gallech chi gerdded a gadael iddyn nhw ddal eich llaw yn lle eu rhoi nhw i eistedd mewn bygi.   Ewch â nhw i barc ar y ffordd adre o’r ysgol bob dydd er mwyn iddyn nhw allu cwrso, rhedeg a dringo cyn iddyn nhw ddechrau defnyddio cyfrifiaduron neu eistedd o flaen y teledu.

"Os gallwch chi wneud newidiadau bach bob dydd, byddwch chi’n gweld eich plant yn dod i symud yn well a byddan nhw eisiau symud yn fwy.   Yn y tymor hir, byddwch chi’n eu helpu nhw i ddod yn fwy iach ac i ddysgu’n well yn yr ysgol.”

Cynhaliodd Dr Nalda Wainwright astudiaeth yn edrych ar effaith y Cyfnod Sylfaen ar lythrennedd corfforol disgyblion ac mae’r canfyddiadau wedi bod yn arwyddocaol.   Dangosodd ei hymchwil gysylltiadau arwyddocaol rhwng cymhwysedd corfforol y disgyblion a'u datblygiad deallusol.

“Mae’n gyffrous iawn gweld effaith y Cyfnod Sylfaen ar Lythrennedd Corfforol plant ac ar eu dysgu ehangach.   Ers cryn amser mae ymchwil wedi dangos bod cysylltiadau cadarn iawn rhwng datblygiad corfforol cynnar a datblygiad gwybyddol.   

“Rydym ni’n lwcus iawn yma yng Nghymru fod y Cyfnod Sylfaen gennym ni oherwydd pan fydd yn cael ei ddarparu’n dda, mae’n gwricwlwm gwych sy’n defnyddio dull dysgu drwy chwarae gan roi cyfleoedd i blant ddysgu yn yr awyr agored bob dydd.  Mae’r dull hwn yn rhoi llawer o gyfleoedd i blant fod yn egnïol, ond dangosodd ein hymchwil nad oedd rhai o’r sgiliau’n cael eu datblygu a bod angen mwy o hyfforddiant ar athrawon.  Bellach rydym ni’n gwneud mwy o ymchwil ac ar hyn o bryd rydym ni’n cynnal y prosiect mwyaf yn y byd ar ddatblygiad echddygol mewn plentyndod cynnar.  Mae hyn yn dangos i ni pan fyddwn ni’n hyfforddi athrawon a rhieni i ddatblygu’r sgiliau hyn gyda’r disgyblion, mae effaith arwyddocaol ar gymhwysedd y plant.  Mae hyn yn bwysig iawn am ein bod ni’n gwybod bellach fod athrawon ac oedolion sy’n gweithio gyda phlant cyn oed ysgol yn gallu gwneud gwahaniaeth go iawn i’w cyfleoedd o fod yn egnïol. Mae angen i ni sicrhau bod yr hyfforddiant hwn ar gael ymhob ardal yng Nghymru er mwyn osgoi trychineb o ran iechyd yn y dyfodol.”

Mae gan Athrofa Llythrennedd Corfforol Cymru dîm profiadol iawn o staff dwyieithog llawn amser sydd ag arbenigedd ym meysydd addysg gorfforol, addysg awyr agored, datblygu chwaraeon, iechyd ac ymarfer corff, ffisioleg, maeth, therapi chwaraeon, datblygiad echddygol y blynyddoedd cynnar, cynhwysiant, anghenion addysgol arbennig a seicoleg ymarfer corff. Mae’r Athrofa yn gweithio mewn cydweithrediad â thîm o academyddion ac ymchwilwyr o fri rhyngwladol.

I gael gwybodaeth bellach am waith Athrofa Llythrennedd Corfforol Cymru ym Mhrifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant ewch i www.uwtsd.ac.uk/wipl

Nodyn i'r Golygydd

  1. I gael rhagor o wybodaeth, cysylltwch â Sian-Elin Davies, Prif Swyddog Cysylltiadau Cyhoeddus a Chyfathrebu, ar 01267 676908 / sian-elin.davies@uwtsd.ac.uk / 07449 998476