Ieithoedd, Llythrennedd a Chyfathrebu


Ym MhCYDDS mae ein gwaith ym maes ieithoedd yn deillio o draddodiad hir lle mae staff a myfyrwyr wedi cyfuno ymchwil ac ymarfer. Rydym yn dilyn yn ôl troed addysgwyr ysbrydoledig fel Jac L Williams a Norah Isaac, sydd wedi rhoi ei henw i adeiladau dysgu ein hysgol Plentyndod Cynnar.

Addysg Fodern mewn Hen Ddiwylliant 

Pan ddaeth Norah Isaac yn brif athrawes ar ysgol gyfrwng Gymraeg gyntaf Cymru dros bedair-ugain o flynyddoedd yn ôl, mabwysiadodd yr arwyddair: Addysg Fodern mewn Hen Ddiwylliant. Yn sail i waith yr ysgol flaengar hon, gosododd bwysigrwydd dysgu ieithoedd, a chyflwynodd ei disgyblion cynradd i ail a thrydedd iaith yn gynnar yn eu gyrfa.

Mae’r byd-olwg aml-ieithog hwn yn llywio ein gwaith ni.

Yn Dyfodol Llwyddiannus, fframwaith y cwricwlwm newydd i ysgolion Cymru, rhoddwyd tri enw ar un o’r chwe Maes Dysgu a Phrofiad, sef: Ieithoedd, Llythrennedd a Chyfathrebu. Gan dderbyn yr her sydd ymhlyg yn hyn, mae’r Athrofa’n gweithio tuag at ail-ddiffinio’r ffordd rydym ni’n edrych ar iaith ac yn ymchwilio ac archwilio’r dolenni sydd rhwng y tair elfen hyn.

Ymhlith ein diddordebau ymchwil ceir:

  • datblygu addysgeg effeithiol ar draws holl ieithoedd y cwricwlwm
  • datblygu gwell dealltwriaeth o sut mae athrawon yn dylanwadu ar y modd y mae disgyblion yn caffael iaith
  • dadansoddi effaith strategaethau ysgol-gyfan ar lythrennedd plant
  • archwilio’r cyswllt rhwng dysgu iaith a chynhwysiant cymdeithasol drwy gyd-ddealltwriaeth ddiwylliannol
  • datblygu dulliau asesu mwy uchelgeisiol a boddhaol, gan ystyried cymhwysedd iaith yn fwy fel ‘llwybr’ y gell siaradwyr deithio ymlaen ac yn ôl arno yn hytrach na charreg filltir ddisymud
  • yng nghyd-destun penodol y weledigaeth a fynegwyd yn The New Opportunity to Lead – UWTSD’s Educational Pledge, namely ‘to create a centre of excellence in bi-lingual and Welsh medium education’, a chyda nod Llywodraeth Cymru i ddod yn wlad o siaradwyr 2+1 iaith a chyrraedd y target o filiwn o siaradwyr Cymraeg, mae gennym ni ddiddordeb yn:
    • a. archwilio a rhannu gwell dealltwriaeth o beth yw ystyr ‘dwyieithrwydd’ ac ‘aml-ieithrwydd’
    • b. gyrru newid agweddau tuag at ddysgu ac addysgu iaith
    • c. datblygu dulliau effeithiol o baratoi’r gweithlu addysg i gwrdd â’r her.

Mae ein gwaith yn gysylltiedig â phartneriaid sy’n cynnwys:

Yn Genedlaethol

  • Llywodraeth Cymru
  • Cymwysterau Cymru
  • ERW
  • CS
  • Cyngor Prydeinig, Cymru
  • Y Gymdeithas Ddysgedig
  • Y Coleg Cymraeg Cenedlaethol (noddwyr y gynhadledd ‘Ieithoedd, Llythrennedd a Chyfathrebu’ – gweler dolen isod)


Yn Rhyngwladol

  • Prifysgol Stenden, Ysgol Addysg/Hyfforddiant Athrawon
  • Rhwydwaith Ikastolalen Elkartea, Gwlad y Basg
  • NPLD Network to Promote Linguistic Divesity
  • CAER Cymdeithas Addysg Ewrop y Rhanbarthau
  • Rhwydwaith Educational Role of Language Network, Athrofa Addysg, Cyfadran y Gwyddoaru Cymdeithasol, Prifysgol Gdansk, Gwlad Pwyl

 

ADDYSG

Angella Cooze
Prif ddiddordeb Angella yw datblygu llythrennedd Saesneg disgyblion. Mae hi ar hyn o bryd yn gweithio ar draethawd Doethur sy’n archwilio effaith cyrch-ddulliau ysgol-gyfan ar ddatblygiad sgiliau darllen disgyblion mewn ysgolion uwchradd.

Catherine Morgan
Maes ymchwil Catherine yw methodoleg addysgu Cymraeg fel ail iaith gan gynnwys yn y sector Addysg Gychwynnol Athrawon a Datblygiad Proffesiiynnol athrawon. 

Dr Christine Jones  
Gorwedd arbenigedd Christine ym maes iaith a thafodiaith, yn arbennig tafodiaith yn llenyddiaeth Sir Benfro. Mae hi’n arbenigwraig ieithyddiaeth gymhwysol yng nghyd-destun Cymraeg fel ail iaith a Chymraeg i ddysgwyr sy’n oedolion.

Elaine Sharpling
Ffocws Elaine yw’r sector gynradd. Mae gwaith cychwynnol ar ei doethuriaeth wedi ei harwain i archwilio newid cod ac effaith iaith athrawon ar ddatblygiad iaith ysgrifenedig plant.

Dr Hywel Glyn Lewis
Prif faes ymchwil Hywel yw’r ideoleg wleidyddol sy’n ffurfio cyd-destun addysg ddwy ac amlieithog, ac a all, o fabwysiadu modealu addysg niweidiol, rwystro manteision gwybyddol a deallusol addysg amlieithog. 

Mererid Hopwood
Mae gan Mererid ddiddordeb mewn llythrennedd amlieithog, y cyswllt rhwng iaith a chof diwylliannol, iaith ac ysgrifennu creadigol a datblygu deunyddiau cyfrwng Cymraeg ar gyfer dysgu iaith. 

Ruth Thomas
Mae Ruth yn ymddiddori mewn llenyddiaeth a thafodiaith a hyn fydd ffocws ei doethuriaeth. 

Sian Brooks
Mae gan Sian ddiddordeb yn theori cyfieithu, defnydd technoleg ddigido wrth ddysgu iaith a llythrennedd amlieithog. Testun drafft ei doethuriaeth yw: ‘In search of triple literacy pedagogy through an analysis of pedagogical interventions across Welsh, English and the modern foreign languages’.


PLENTYNDOD CYNNAR

Alison Rees Edwards
Dr Glenda Tinney
Ann-Marie Gealy


CYNHWYSIANT CYMDEITHASOL

Lynwen Roberts


PENIARTH/UNED GYFIEITHU

Andrew Currie
Geraint Lloyd
Lowri Lloyd
Nia Cole Jones


CYFADRAN Y DYNIAETHAU

Gwen Davies
Ymddiddora Gwen mewn datblygu dealltwriaeth o ddwyieithrwydd yng Nghymru yng ngoleuni cyd-destunau amlieithog rhyngwladol perthnasol Mae ganddi hefyd ddiddordeb yn rôl iaith o ran cynnal a hyrwyddo hunaniaeth.

Dr Katharina Zinn
Yn y cysyniad o lythrennedd y mae Katharina yn ymddiddori a lle llythrennedd mewn cymdeithasau hynafol a modern.
Daw hyn ag agwedd cwbl ymarferol tuag at ystyriaethau modern o ddysgu hieroglyffeg hynafol Eifftaidd a deall systemau gramadegol amrywiol o’r gorffennol hyd heddiw er mwyn deall ein systemau cyfoes ni. Mae hi’n defnyddio’r gwaith hwn wrth gyflwyno myfyrwyr i ieithoedd hynafol

Duo Luan
Mae ymchwil Duo Lan yn y meysydd hyn: cystrawen Tsienaidd; codio gweledol (lliw a siâp) wrth ddysgu ac addysgu gramadeg Tsienaidd; cyfathrebu rhyng-ddiwylliannol drwy weithred iaith. Testun ei doethuriaeth yw astudiaethau genre dramau teledu Tsienaidd yng ngyd-destunau gwleidyddol Tsiena.

Dr Christine Jones
Jones, C. & Morris, S. (gol.) (2016). Cyflwyno’r Cyfathrebu: Llawlyfr Ymarferol i Diwtoriaid Cymraeg i Oedolion, Caerdydd: GPC
Jones, C. (2016). ‘Rôl yr e-diwtor’, in Jones, C., & Morris, S. (gol.) Cyflwyno’r Cyfathrebu: Llawlyfr Ymarferol i Diwtoriaid Cymraeg i Oedolion, Cardiff: UWP
‘Tafodiaith a Llenyddiaeth: Rhai Sylwadau.’ International Language Variation Conference, Aberystwyth. Gorffennaf 2014
Jones, C. (2013). All the Welsh Grammar you need to know, Llundain: Hodder and Stoughton

Dr Hywel Glyn Lewis
Lewis, H. (2014). ‘Astudiaeth o effaith bosibl datblygiadau newydd ar gymunedau Cymraeg eu hiaith yn Sir Gaerfyrddin, sef tair ystad o dai newydd yng Nghaerfyrddin, Cross Hands a Llandeilo.’ Adroddiad i Gyngor Sir Caerfyrddin
Lewis, H. (ar y gweill). ‘Language attrition in the Welsh context: evidence of attempted murder or suicide?’ Yn disgwyl ei gyhoeddi fel rhan o drafodion cynhadledd y ‘Celtic Puzzles’. Prifysgol Szczecin. Chwefror 2014
Lewis, H. (2016). ‘The Cognitive Advantages of Bilingualism.’ An Foras Patrunachta Cynhadledd Flynyddol, Trim, County Meath, Iwerddon.

Elaine Sharpling
Sharpling, E. and Cooze, A. (2014). Literacy Learning Pack, Llywodraeth Cymru.

Angella Cooze
Cooze, A. a Myatt, M. (2014). 100 Ideas for Secondary Teachers: Outstanding English Lessons, Llundain: Bloomsbury
Cooze, A. a Sharpling, E. (2014). Literacy Learning Pack, Llywodraeth Cymru
http://learning.gov.wales/resources/learningpacks/mep/literacy/?skip=1&lang=en

Mererid Hopwood
Hopwood, M. (2017). ‘Curo’n Hyderus ar y Drws Tri Enw’, in Welsh Education Journal, cyf 63-82
‘Listening On, Talking With’, darlith agoriadol, Standing International Conference of Inspectorates, Ebrill 2016
Hopwood M. (2016). ‘“Pob un â’i lais pob un â’i le,” – Waldo Williams: Bardd Plant Cymru’, yn Llên Cymru, gol. E. W. James
Hopwood M. (2016). ‘ “Fuoch chi yng Nghwm Alltcafan?” T Llew Jones Bardd y Plant Bach a’r Plant Mawr’, yn Y Traethodydd, gol. D. Morgan

Duo Luan
Lan, D. (Mawrth 2017). ‘A Visual Stimulation Approach for Teaching Beginner Chinese’. Yn Y. Lu (gol.), Frameworks and Standards, Learners and Practice: Teaching and Learning Mandarin Chinese in Higher Education, Llundain: Routledge
Lan, D. (ar y gweill). ‘Exploring Intercultural Communication Through the Act of Translation in Subtitling’. Yn C. Xiang (gol.), Case on Audio-visual Media in Language Education Pennsylvania: IGI Global

Dr Katharina Zinn
Zinn, K. (ar y gweill 2018). ‘Forms of literacy in pharaonic Egypt’. Yn A. Kolb (gol.) Literacy in ancient everyday life - Schriftlichkeit im antiken Alltag, Berlin: De Gruyter
Zinn, K. (2012). ‘Literacy, Pharaonic Egypt’. Yn R. Bagnall et al. (gol.) Encyclopedia of Ancient World. 4100-4. Rhydychen: Blackwell

Helen Prosser
Prosser, H. (2016). ‘Meithrin Sgiliau Darllen’. Yn Jones, C. a Morris, S. Cyfoethogi’r Cyfathrebu Caerdydd: GPC

Rhai Traethodau Hir Diweddar MA/PhD

  • Y graddau mae deddfwriaeth a phŵer gwleidyddiaeth wedi effeithio ar y Gymraeg ym maes iechyd yng Nghymru ers datganoli.
  • Arabic maintenance and development in Swansea, Wales.
  • Preschool teachers’ attitudes and beliefs regarding bilingualism and home language maintenance in the Vallecamonica area in Italy, and the extent to which such attitudes and beliefs are reflected in teaching practice and transmitted to parents of potentially bilingual preschool age children.
  • Motivation of Surgut School Pupils towards the Learning of English.
  • Astudiaeth o brofiadau a chanfyddiadau oedolion wrth ddysgu Cymraeg trwy ddulliau newydd, a hynny yng nghyd-destun ymdrechion adfywio iaith yng Nghymru heddiw.
  • Astudiaeth o gymhwysedd dwyieithog dysgwyr o gefndir di-Gymraeg mewn ysgol benodedig Gymraeg yn Sir Ddinbych.
  • Dealing with Bilingual Patients: Assessing the educational needs of Speech and Language Therapists working in Greece
  • Young people’s attitudes towards the Friulan language in the Friuli Venezia Giulia region of north-east of Italy.
  • Darpariaeth Gymraeg a dwyieithog yn y sector twristiaeth yng Nghymru.
  • Addysg Gymraeg ail -iaith mewn ysgolion cyfrwng Saesneg.


Prosiectau Ymchwil MA Cyfredol

  • The Linguistic Outcomes of the Current Bilingual Teaching Model Applied to Migrant Foreign Students in Italian Schools.
  • The Use of Television in the Early Acquisition of a Foreign Language in Additive Contexts: Towards an Understanding of Family Language Policy: Analysis and Discussion of Habits and Attitudes.

Yr Athrofa

Cynhadledd Ieithoedd, Llythrennedd a Chyfathrebu.
Ebrill 6/7 2017
Manylion i ddilyn

Noddwyr:
Coleg Cymraeg Cenedlaethol
Mwy o wybodaeth


Adolygiad i Ddulliau Asesu Cymwysedd Iaith

Nod y prosiect yw cefnogi datblygu dysgu, addysgu ac asesu 2 (+1) iaith yng Nghymru, drwy ddatblygu dealltwriaeth o’r maes hwn mewn cyd-destun rhyngwladol.

Noddwr
Cymwysterau Cymru


Cerdd-Iaith / Lstening to Language

Mae’r prosiect hwn yn y ystyried sut y gall dysgu drwy iaith ysbrydoli plant a chyfoethogi’r modd y maen nhw’n dysgu iaith.

Yn draddodiadol mae addysgu iaith wedi canolbwyntio ar eirfa: ac mae ‘ystyr’ geiriau unigol wedi cael lle mwy blaenllaw na’u ‘sain’. Mae hyn yn arwain at ddulliau addysgeg sy’n anodd i rai disgyblion. Drwy ddod â cherddoriaeth at elfennau sain iaith (e.e. odl, ail-adrodd a rhythm), gellir symud y ffocws i gaffael iaith drwy wrando’n astud a thrwy ystyron ymarferol – gan dynnu ar y dulliau y mae plant ifanc yn caffael eu hiaith gyntaf. At hyn, mae’r dulliau ‘ar-eich-traed’ hyn yn gallu torri ar batrymau dysgu confensiynol gan helpu creu perthynas wahanol rhwng athrawon a disgyblion. Mae gan blant gyfleoedd amgen i brofi llwyddiant.

Mae’r prosiect yn ystyried seiniau geiriau a chystrawen fel brawddegau cerddorol gan ddefnyddio odl, rhythm ac ail-adrodd, yn ogystal â myfyrio ar sut y gellid defnyddio hyn yn effeithiol ar lawr y dosbarth. Yn hyn o beth mae’r prosiect yn cefnogi athrawon cynradd mewn 10 ysgol i ddod yn arweinwyr dysgu iaith hyderus.

Ymhellach, drwy gysylltu’r dysgu gyda threftadaeth gerddorol Patagonia, mae’n ystyried sut gall y dul hwn ddatblygu dealltwriaeth rhyng-ddiwylliannol ac ehangu gorwelion hyd at 520 o ddisgyblion cynradd wrth iddynt baratoi i symud ymlaen at yr ysgol uwchradd.

Partneriaid:
Cyngor Prydeinig, Cymru
Cerddorfa BBC Cymru
Consortiwm rhanbarthol ERW

Noddwr:
Cronfa Datblygu Athrawon Paul Hamlyn


Cyfieithu Creadigol

Bydd y prosiect hwn yn archwilio sut y mae disgyblion ysgol gynradd yn datblygu sgiliau traws a rhyng-ieithu mewn cyd-destun ysgrifennu creadigol.

Partneriaid prosiect:
Arad Goch
Ysgol Llangynnwr School

Noddwr:
Cyngor Celfyddydau Cymru


Chinese Visual Learning (CVL): a Leading-edge methodology for Teaching Chinese as a Foreign Language (TCFL)

Noddwr:
Hanban, Confucius Institute


Ar y gweill

O ddwy i amlieithrwydd

Bydd y prosiect hwn yn edrych ar ffyrdd y mae gwladwriaethau dwyieithog, lle mae un o’r ieithoedd yn iaith leiafrifol yn adeiladu ar ddwyieithrwydd i greu amlieithrwydd.

Amcanion: cyfoethogi’r dulliau o ddatblygu dwyieithrwydd er mwyn

  • cynyddu’r nifer sy’n siarad yr iaith leiafrifol
  • gwella’r ddarpariaeth ar gyfer dysgu ieithoedd tramor eraill
  • cryfhau sgiliau llythrennedd ar draws y cwricwlwm