Mae gan Dr Sadie Watson dros ddau ddegawd o brofiad fel archeolegydd proffesiynol yn gweithio yn y maes, yn bennaf yn Llundain a’i hamgylchoedd.

Dyfarnwyd iddi ei gradd BSc (Anrh.) Gwarchod Treftadaeth gan Brifysgol Bournemouth yn 1995, a’i gradd MA Archeoleg a Threftadaeth gan Brifysgol Leeds yn 2000. Dair blynedd ar ôl i’w gradd BSc gael ei dyfarnu iddi, dechreuodd hi weithio i MOLA (Amgueddfa Archeoleg Llundain), gan ddod yn Swyddog Prosiect yn 2009, yn gyfrifol am y prif safleoedd archeolegol, yn ogystal â thimau gwaith maes sylweddol. Yr un flwyddyn, ymgofrestrodd  

Watson ym Mhrifysgol Cymru, Llambed (a newidiodd i Brifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant yn 2010), i astudio am ei PhD mewn Archeoleg Gymwysedig a Methodolegau Archeoleg Maes. Gwnaeth ei thesis, Digging London: A Reflexive Look at Archaeology in the Western Part of the City (2016), dynnu’n sylweddol ar ei phrofiad o weithio yn y sector masnachol, gan archwilio’n feirniadol i’r methodolegau a gaiff eu defnyddio ar hyn o bryd ar gyfer gwaith maes sy’n benodol i Lundain. Yn 2017, llwyddodd ei chais am swydd fel Archeolegydd Maes Preswyl yn y MacDonald Institute, Prifysgol Caergrawnt. 

Mae Watson wedi cymryd rhan yn datgloddio sawl safle Rhufeinig, a chafodd y rhain eu cychwyn oherwydd roedd angen datblygu isadeiledd Llundain. Rhwng 2010 a 2013, gweithiodd hi yn Bloomberg, Llundain, lle cafodd Teml Mithras ei darganfod gyntaf yn 1954. Yn cysylltu’n agos â’r contractwyr a oedd yn gyfrifol am adeiladu Pencadlys Ewropeaidd Bloomberg, gwnaeth Watson arwain timau a oedd yn cynnwys cymaint â 55 o archeolegwyr a weithiodd ar y safle, gan symud 3,500 tunnell o bridd gyda’u dwylo a dod o hyd i, a chofrestru 11,500 o ddarganfyddiadau, gan gynnwys crochenwaith, lledr, tecstilau a phren, Bu Watson hefyd yn Swyddog Prosiect i gloddiadau aml-gyfnod Sugar Quay, un o borthladdoedd canolog Llundain ers diwedd y ganrif gyntaf Oed Crist. Yn ogystal ag archeoleg ymarferol, mae ei rôl hi hefyd yn cynnwys ymgysylltu â’r cyhoedd drwy roi sgyrsiau, cyflwyniadau ac ysgrifennu blogiau am ei gwaith hi ei hun a gwaith MOLA.  

Yn 2019, dyfarnwyd i Watson Gymrodoriaeth Arweinwyr y Dyfodol gan UK Research and Innovation am gyfnod o bedair blynedd, ac o’r 78 derbynnydd, roedd hi ymlith yr ychydig a oedd yn gwneud gwaith maes yn hytrach na gwaith academaidd yn unig. Mae ei Chymrodoriaeth  ‘Measuring, maximising and transforming public benefit from UK Government infrastructure investment in archaeology’, yn canolbwyntio ar sicrhau bod arian y cyhoedd sy’n cael ei wario ar brosiectau isadeiledd, o ganlyniad, yn arwain at gyfleoedd i ymgymryd ag ymchwil perthnasol a chyfranogiad gan y cyhoedd. Ar hyn o bryd, nid oes unrhyw ffordd dderbyniol o fesur effaith gymdeithasol buddsoddiadau, a allai fod werth miliynau o bunnoedd, ac felly, canlyniad Cymrodoriaeth Watson, mewn cydweithrediad â phartneriaid, gan gynnwys Historic England a HS2, bydd cynhyrchu cyfarwyddyd ar yr arfer gorau, ynghyd â phecyn cymorth y gellid eu defnyddio i hysbysu arfer a pholisi’r dyfodol. Mae hi wedi dweud ac ysgrifennu’n helaeth bod angen i archeolegwyr y sector masnachol ymgysylltu â’r cyhoedd wrth gynllunio, ac ynglŷn â chasgliadau cloddiadau, yn hytrach na gweithio’n anweledig y tu cefn i balisau, oherwydd, fel y dywedodd hi, ‘archaeology is a communication.’ 

Pan ofynnwyd iddi yn 2015 pam y byddai’n argymhell ei phroffesiwn, atebodd Watson, ‘it is a career that combines physical work with detailed academic analysis, because women work alongside men on an equal footing, because every day is different and because it is intellectually stimulating.’ Er hynny, mae hi’n awyddus i hyrwyddo newid, gan ddadlau mewn erthygl a gyhoeddwyd yn ddiweddar yn Archaeological Dialogues, 2021, bod archeolegwyr yn gyson wedi profi eu hunain i fod yn  ‘conservative in method and practice, restrictive when thinking about true innovation and exclusionary’. Mae hi’n ymryson bod angen ar archeoleg fynd i’r afael â materion cyfredol, megis cydraddoldeb, cynhwysiad ac amrywiaeth, fel cymaint o agweddau ar gymdeithas heddiw, a symud tuag at weithredu rheolaeth lorweddol.  

Ffynonellau: 

Watson, Sadie. (2015, July 16). Why I Love Archaeology, MOLA.  https://www.mola.org.uk/blog/why-i-%E2%9D%A4-archaeology-%E2%80%93-sadie-watson  

Watson, Sadie. (2019, September 13). MOLA archaeologist, Sadie Watson, awarded UKRI Future Leaders Fellowship. MOLA https://www.mola.org.uk/blog/mola-archaeologist-sadie-watson-awarded-ukri-future-leaders-fellowship  

Watson, S. (2017). Post-excavation assessment, analysis and dissemination on modern archaeological practice. Research proposal submitted as application for Field Archaeologist in Residence, McDonald Institute for Archaeological Research, University of Cambridge.   

https://www.academia.edu/33657374/Title_Post_excavation_assessment_analysis_and_dissemination_in_modern_archaeological_practice  

Watson, S. (2021). Degrowth in development-led archaeology and opportunities for change. A comment on Zorzin. Archaeological Dialogues, 28, 22-25. https://www.academia.edu/48897267/Degrowth_in_development_led_archaeology_and_opportunities_for_change_A_comment_on_Zorzin