Hafan YDDS  -  Casgliadau Arbennig as Archifau  -  200 bywgraffiad yn Dathlu Daucanmlwyddiant Llambed  -  Celf ac Adloniant   -  Andrew Timothy

Andrew 'Tim' Timothy (1912-1990) oedd cyhoeddwr gwreiddiol The Goon Show, cyn mynd yn ddarllenwr newyddion ar y BBC ac wedyn yn bennaeth cynorthwyol cyflwyno.

Timothy oedd mab hynaf y Parchedig Thomas Evans Timothy a'i wraig Alice Spencer, née Comber. Fe’i ganed ym Marylebone a’i fedyddio yn Thomas Eifion Andrew Comber. Fodd bynnag, pan oedd eto’n blentyn bach, symudodd y teulu i Sir Feirionnydd yng Ngogledd Cymru.  Ar ôl ysgol fonedd, addysgwyd Timothy yng Ngholeg y Brenin Llundain ac wedyn Coleg Dewi Sant, Llanbedr Pont Steffan. Dilynodd ei dad i'r offeiriadaeth, gan weithio’n gurad yn Hoxton, gogledd Llundain, ac yn gaplan yn y fyddin, gan gyrraedd Ffrainc gyda'r Gatrawd Barasiwt ar Ddydd D ac un. 

Priododd Timothy â Gwladys  Marian Hailstone yn Kensington yn 1939. Ganed eu mab Christopher, a fyddai’n enwog maes o law am chwarae James Herriott yn y gyfres deledu All Creatures Great and Small, y  flwyddyn nesaf. Fodd bynnag, daeth y briodas i ben yn gyflym mewn ysgariad, gan olygu bod rhaid i Timothy ddod o hyd i waith y tu allan i'r Eglwys. Bu'n gweithio i'r Rank Organisation, cyn cael clyweliad ar gyfer y BBC yn 1948. Fe'i cyflogwyd yn gyhoeddwr dros dro, gan ymuno â'r staff parhaol dri mis yn ddiweddarach. Cyn bo hir, daeth  gwrandawyr yn gyfarwydd â'i lais ar Light Programme a Home Service. 

Daeth Timothy yn gyhoeddwr gwreiddiol ar The Goon Show, cyfres gomedi radio eiconig a swreal y BBC gyda Peter Sellers, Harry Secombe, Spike Milligan a Michael  Bentine. Timothy oedd y cyhoeddwr a’r comedïwr codi hwyliau rhwng 1951 a 1953, (cyfres 1 i 3, yn ogystal â phenodau 1 i 5 o gyfres 4). Gadawodd, gan ddweud ei fod yn poeni y byddai’n mynd yn wallgof; daeth yn ei le Wallace 'Bill' Greenslade yn ei le, ac arhosodd gyda'r sioe nes iddi ddod i ben yn 1960. Dywedodd aelodau The Goons mai 'Ein Tim ni yw'r sbectol un llygad sy’n siarad orau yn y busnes.' Yn 1972, ar ôl marwolaeth Greenslade, dychwelodd Timothy i gymryd rhan yn The Last Goon Show of all,  gan ddathlu hanner can mlwyddiant y BBC. Darlledwyd y sioe o Theatr Camden, gyda'r Tywysog Philip a'r Dywysoges Anne yn y gynulleidfa. 

Blue heritage plaque for Andrew Timothy dated 1972

Gan symud i’r pegwn arall yn llwyr, daeth Timothy yn ddarllenydd newyddion; roedd ei berfformiad yn bwyllog, yn awdurdodol a heb fymryn o ffug bwyslais nac ynganu amheus. Fe'i gwnaed yn bennaeth cynorthwyol cyflwyno yn 1959; arhosodd yn y swydd hon nes ymddeol yn 1973. Roedd Brian Matthew yn ei gofio yn ddyn cynnes a chyfeillgar, ond hefyd yn weithiwr proffesiynol o’r iawn ryw a oedd yn mynnu safonau uchel.  

Yn 1979, roedd gan The Listener erthygl hen gydweithiwr i Timothy, Alvar Quan  Lidell, yn gresynu at ddirywiad safonau lleferydd yn y BBC. Roedd Timothy yn un o dri o bobl a benodwyd gan y gorfforaeth i fonitro allbwn y gwasanaeth am fis; yr arbenigwyr eraill oedd Robert Burchfield, prif olygydd Geiriaduron Saesneg Rhydychen, a'r Athro Denis Donoghue, Athro Llenyddiaeth Fodern Saesneg ac Americanaidd yng Ngholeg Prifysgol Dulyn. Teimlai Timothy, er bod safon Saesneg llafar y BBC yn methu o bryd i'w gilydd, bod y pethau da yn aml yn cael eu hesgeuluso, a bod sylwadau a chwynion yn llifo i mewn am y pethau nad oeddent cystal. Roedd yn pryderu fwyaf am enwau  priod nad ydynt yn Brydeinig, gydag enwau anodd weithiau'n cael eu hynganu mewn sawl ffordd mewn un bwletin. Dywedodd am yr Ayatollah Khomeini, 'Rwy wedi clywed o leiaf bedwar fersiwn ar hwn, dau mewn un stori newyddion. Os ydym yn mynd i gamynganu'r enw, gadewch inni fod yn gyson o leiaf.’ Mewn ymateb, cytunodd swyddogion gweithredol y BBC i ofyn i'w staff wneud mwy o ddefnydd o'r Uned Ynganu. 

Yn yr un modd â llawer o gyhoeddwyr, gwnaeth Timothy lawer iawn o waith i Sefydliad Cenedlaethol Brenhinol y Deillion; ar ôl ei ymddeoliad parhaodd i ddarllen ar eu cyfer. Priododd deirgwaith. Yn dilyn methiant ei briodas gyntaf, ei ail wraig oedd Florence Watkins (1915-1990). Ym 1970, priododd â Brigid Stevens, a oedd yn ei adael. Bu farw Timothy mewn cartref nyrsio yn Horsham ar 9 Rhagfyr 1990. 

Ffynonellau 

Andrew Timothy. (1990, December 31). Times. Cyrchwyd yn: https://link-gale-com.ezproxy.uwtsd.ac.uk/apps/doc/IF0500333638/TTDA?u=walamp&sid=TTDA&xid=5960859c 

Safle’r Goon Show (dim dyddiad) Goon Show site. Cyrchwyd 3 Medi 2020 yn: http://www.thegoonshow.net/about.asp 

Last, R., TV and Radio Staff. (1979, 6 Mehefin). Three experts to watch BBC English. Daily Telegraph, 19. Cyrchwyd yn: https://link.gale.com/apps/doc/IO0704370658/TGRH?u=nlw_ttda&sid=TGRH&xid=b7d891fa 

Barker, D. (1979, 12 Hyd). Doctor treats BBC's vocal dischords. The Guardian (1959-2003) Cyrchwyd yn: https://search.proquest.com/docview/186076654?accountid=12799 

BBC (2020). Brian gets ticked off … Cyrchwyd ar 3 Medi 2020 yn: https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/5nkB9tncJGPdyMFvCK4n6tp/brian-gets-ticked-off