Elizabeth Haines

Mae Elizabeth Haines yn artist, sydd wedi gweithio fel arlunydd, darlunydd, athrawes ac ysgrifennwr.

Cafodd ei hyfforddi yng Ngholeg Celfyddyd Brighton, a gwnaeth ddarlunio hunangofiant Lavinia Derwent, yr ysgrifennwr o’r Alban, yn ogystal â nifer mawr o lyfrau a storïau addysgol. Mae bellach yn canolbwyntio yn unig ar baentio ac addysgu.   

Symudodd Haines i Sir Benfro yn 1968, ac mae’n gweithio mewn stiwdio ar ei fferm rhwng Mynyddoedd y Preseli. Mae eu lluniau wedi’u gwreiddio yn nhirweddau Cymru a Ffrainc, er nad yw y rhan fwyaf ohonynt bellach yn dopograffig. Mae ei dulliau o weithio wedi esblygu’n raddol gan greu dull mwy hyblyg a dychmygus, ac mae ei harddull wedi mynd yn fwy haniaethol, yn fwy awgrymus ac yn fwy rhyfedd. Mae’n cerdded rhaff dynn rhwng y byd go iawn a’r byd dychmygol, rhwng y ffigurol a’r haniaethol, gan ddefnyddio barddoniaeth fel ffynhonnell bwerus ar gyfer cael syniadau. Er bod ei gwaith bob amser yn cael ei atgyfnerthu drwy dynnu llun o’r byw, caiff ei ddisgrifio’n aml naill ai’n swrrealaidd neu’n debyg i freuddwyd. Gwnaiff hi ddechrau ar baentiad drwy wneud marciau sy’n edrych fel petaent wedi’u gwneud ar hap, ac yna, drwy adael y testun i esblygu. Dywed hi, ‘There usually comes a point where the music of shape and colour take on the appearance of something I once saw or experienced, perhaps forgotten since that moment, and I work on it until it feels right.’ Mae’r casglwr William Gibbs wedi dweud y canlynol am ei lluniau, ‘You can enter them on a simple level … but from these emerge a larger space and deeper forms, sometimes there are hints of mountains and forests, intimations of buildings and trees and the further you go into the picture the more there is to see.’ 

Painting by Elizabeth Haines

Gwnaeth anafu ei harddwrn de yn 1999 ei gorfodi i baentio gyda’i llaw chwith, a gwnaeth hyn achosi ei chelfyddyd i newid. Medd hi, ‘Painting with the left hand and, so we are told, with the right side of the brain, freed me from the constraints of traditional perspective and composition and allowed my work to become more uninhibited, drawing deeply on memory and imagination.’ Pan fo angen, mae’n dal i baentio gyda’i llaw chwith. Mae ei hoff artistiaid yn cynnwys arlunwyr Ewropeaidd yr 20fed ganrif gynnar, gan gynnwys Klee a Kandinsky, arlunwyr yr ysgol Frutanaidd, megis Palmer a Hitchens, arlunwyr St Ives a lliw-wyr yr Alban.  

Mae Haines bob amser wedi bod â diddordeb yn y berthynas sy’n bodoli rhwng gwahanol linynnau’r celfyddydau. Medd hi, ‘I came to philosophy not from an academic standpoint but as a practitioner in one of the arts, fascinated by the possibility of family relationships between them all.’ Astudiodd am radd PhD mewn athroniaeth ym Mhrifysgol Cymru Llambed a dyfarnwyd hon iddi yn 2001. Teitl ei thesis oedd, ‘The Web of Exchange: a study of relationships between the separate arts.’ Mae’n ddiolchgar dros ben i’w thiwtor Bob Sharpe, gan ysgrifennu ‘He was a wonderful supervisor, and I was not the only person to remark … that he was the best teacher I ever had.’ 

Mae addysgu wedi bod yn ddiddordeb hirsefydlog ganddi, ac mae hi wedi rhedeg gweithdai i blant ac i oedolion am dros 40 mlynedd. Mae ganddi ddiddordeb penodol mewn defnyddio celfyddyd  i gyflwyno athroniaeth i blant, ac mae’n cynnal mewn ysgolion sesiynau sy’n cyfuno celfyddyd a meddwl, ‘Meddwl drwy gyfrwng Celfyddyd’. Mae hi’n ymestyn yr athroniaeth draddodiadol sydd y tu cefn i weithgareddau plant, sef trafodaethau ystyriol a heriol, er mwyn cynnwys arsyllu, darlunio ac arlunio. Gofynnir i’r plant ‘Can we think with shapes, forms and colours as well as we can with words?’ Cafwyd y sylwadau canlynol oddi wrth rai, ‘I learnt if you focus you can draw better,’ ‘To do art you’ve got to use your brain and your heart’ ac ‘I have learnt that when you really look at a picture properly it is easier to draw it and you notice things you didn’t before.’ 

Mae Haines wedi bod yn Arlunydd Preswyl yn yr Eisteddfod Genedlaethol, yn yr Academi Gerdd Frenhinol ac mewn nifer o ysgolion. Mae gan Gymdeithas Celfyddyd Gyfoes Cymru, Llyfrgell Genedlaethol Cymru a Phrifysgol Cymru, ynghyd â chasgliadau preifat di-rif yma a thramor, rai o’i phaentiadau. Yn ogystal â’i horiel stiwdio, mae ei lluniau hefyd i’w cael mewn nifer o orielau llai, gan gynnwys The Attic Gallery, Abertawe; Oriel Canfas, Aberteifi; Goat Street Gallery, Tyddewi; a The Golden Sheaf Gallery, Arberth.

Ffynonellau 

Haines, E. (2020). Welcome to the website of artist Elizabeth Haines. Adalwyd ar Fedi 18 2020 oddi wrth http://www.elizabethhaines.co.uk/ 

Arts Wales: artist philosophical after abstract changes. (2002, August 17). Western Mail. Adalwyd oddi wrth https://infoweb-newsbank-com.ezproxy.uwtsd.ac.uk/resources/doc/nb/news/0F58E1F768E5FD84?p=UKNB 

Gallery Q. (n.d.). Elizabeth Haines. Adalwyd ar Fedi 18 2020 oddi wrth https://www.galleryq.co.uk/artist/elizabeth-haines/

Canfas (2019). Elizabeth Haines.Adalwyd ar Fedi18 2020 oddi wrth https://www.canfas.co.uk/artist-profiles/elizabeth-haines/ 

Haines, E. (2010). Some memories of doing philosophy at Lampeter, 1994-2001. The Link. 64, 8-9. Adalwyd ar Fedi 18 2020 oddi wrth http://www.sdtcom.co.uk/Link/Lampeter%20Link%204-2010.pdf