Chris Townsend

Mae Chris Townsend yn gerddwr pellter hir, ysgrifennydd awyr agored a ffotograffydd.

Cafodd Townsend ei fagu yn Formby, ar arfordir Swydd Gaerhirfryn. Er bod y mynyddoedd agosach yn bell i ffwrdd, datblygodd hoffter o leoedd gwyllt wrth iddo grwydro drwy goedydd, caeau a thwyni tywod ac ar lan y môr. Y bryn cyntaf y bu iddo ei ddringo oedd ar daith yn yr ysgol gynradd. Yn ystod ymweliad â Chaeredin, diflanodd ef a bechgyn arall o’u grŵp i gerdded i fyny Arthur’s Seat. Mae Townsend wedi dweud: ‘Roeddwn yn gwybod bryd hynny yr oeddwn am wneud hwn dro ar ôl tro eto.’ 

Ar ôl gadael yr ysgol, astudiodd Townsend Saesneg yng Ngholeg Prifysgol Dewi Sant, Llanbedr Pont Steffan. Mae'n cofio crwydro trwy'r caeau, coedydd a bryniau lleol, fel arfer ar deithiau cerdded eithaf byr am hanner diwrnod. Roedd cerdded wrth ochr afon Teifi yn bleser arbennig.  

Ym mis Ebrill 1978, aeth Townsend ar ei daith gerdded pellter hir gyntaf, o Land’s End i John O'Groats. Cymerodd y daith, a oedd yn ymestyn dros 2,020 km, 71 diwrnod iddo. Ar yr adeg honno, roedd cyfathrebu trwy gardiau post a blychau ffôn; yn anaml y byddai ei deulu'n gwybod yn union ble yr oedd. Cadwodd ddyddiadur, yn disgrifio ei lwybr, y bywyd gwyllt a welodd, a'r lleoedd y byddai'n aros ynddynt bob nos. Cofnododd brisiau'r meysydd gwersylla hyd yn oed (10c ar gyfer Dale Head Farm yn Nyffrynnoedd Swydd Efrog, £1 ar gyfer maes carafannau Pine Woods yn Tyndrum). Ar ddiwedd y daith gerdded, ysgrifennodd, ‘[D]aw'r rhan galed nawr, sef dychwelyd i Fanceinion. Rwy'n teimlo'n rhyfeddol ar goll. Crwydrais ymhlith y bobl yn John O'Groats heb fod yn hollol sicr beth i'w wneud. Rwy'n teimlo'n falch ac yn drist, fy mod i wedi'i wneud a'i fod drosodd. Yfory y bydd yn teimlo'n real. Mae’n union fel yr arfer heno yn y babell. Rwy'n hoffi byw yn y babell.’ 

Gan nad oedd Townsend wedi dechrau ysgrifennu o ddifrif eto, ni sylweddolodd y gallai fod angen lluniau arno. Roedd ganddo gamera cryno rhad, ond torrodd hwn yn gyflym!  Ar ôl y daith gerdded, ysgrifennodd ei erthygl cylchgrawn gyntaf ar gyfer Camping World. Oherwydd y cynghorodd y golygydd Townsend y byddai angen iddo ddarparu lluniau ynghyd â geiriau, prynodd gamera SLR ail law, a dysgodd ei hun sut i dynnu lluniau o ansawdd cyhoeddiadwy.  

Alldaith nesaf Townsend oedd Llwybr Crib y Môr Tawel yn yr Unol Daleithiau, llwybr 4,285 km o hyd a greal sanctaidd llwybrau cerdded pellter hir America ym marn sawl un.  Mae'r llwybr yn mynd o ffin Mecsico i ffin Canada, gan ddilyn llinell y mynyddoedd i'r dwyrain o'r Môr Tawel a mynd trwy ddiffeithdiroedd de Califfornia, ardaloedd gwyllt mynyddig y Sierra Nevada, a thirweddau folcanig a choedwigoedd Cadwyn y Rhaeadrau. Bryd hynny, nid oedd yn bosibl anfon bagiau ymlaen. Cariodd Townsend esgidiau eira, cramponau a bwyell iâ trwy'r diffeithdir. Ef oedd un o'r un ar ddeg o bobl yn unig a gwblhaodd y daith gerdded yn 1981; gwnaeth dros gant o bobl ei dechrau y flwyddyn honno. Ers hynny, mae wedi dweud: ‘[G]wnaeth gryfhau fy nghariad tuag at natur, cerdded a gwersylla yn y gwyllt a dangosodd imi hefyd sut beth oedd anialwch go iawn. Des yn ôl yn benderfynol o wneud llawer mwy o deithiau cerdded hir mewn ardaloedd gwyllt, sef ymrwymiad gydol oes.’ Disgrifiodd Townsend ei daith gerdded yn Rattlesnakes and bald eagles: hiking the Pacific Crest Trail (Sandstone Press, 2014).  

Yn 1987, darllenodd Townsend Handbook of the Canadian Rockies gan Ben Gadd.Roedd Gadd wedi ysgrifennu am awgrymiad ‘i heicio hyd cyfan y Rockies yng Nghanada, sef pellter o 1,450 km fel yr hed y frân. Mae'n ymddangos yn bosibl gwneud y daith gerdded gyfan yn ystod haf.’ Ymgymerodd Townsend â'r her, yn cerdded 2,414 km ar hyd y Rockies yng Nghanada. Dechreuodd yn Llynnoedd Waterton ym mis Mehefin 1988 a chyrhaeddodd afon Liard 97 diwrnod yn ddiweddarach. Hwn oedd y tro cyntaf yr ymgymerwyd â thaith gerdded o'r fath. Cafodd ei rhannu'n fras yn ddau hanner. Roedd yr adran ddeheuol mewn parciau cenedlaethol yn bennaf. Roedd y gogledd yn llawer mwy gwyllt ac yn fwy heriol; ni chwrddodd Townsend ag unrhyw gerddwyr eraill yn y gwyllt, dim ond helwyr mewn gwersylloedd. Disgrifiodd ei antur yn ei lyfr High Summer:Backpacking the Canadian Rockies (Oxford Illustrated Press, 1989).  

Yn agosach at gartref, yn 1996 daeth Townsend yr unigolyn cyntaf i ddringo pob Munro a chopa yn yr Alban mewn taith gerdded barhaus. (Diffinnir Munro fel mynydd yn yr Alban sydd ag uchder o dros 3,000 troedfedd.) Roedd taith Townsend i bob un o’r 517 o gopaon a restrir yn y tablau o Munros yn cynnwys 2,700 km ar droed a 170,000 metr o ddringo. Mae wedi dweud bod hon yn daith gerdded arbennig o anodd gan ei bod yn cynnwys dringo copaon mewn tywydd gwael. Roedd ei lwybr yn edrych fel llanast o linyn ar y mapiau; yn anarferol, nid oedd hon yn daith gerdded o A i B. Dechreuodd yn Ben More ar ynys Muile (Mull), a gorffennodd yn Ben Hope yn Sutherland. Mae'n cofio'r llawenydd o fod allan ar y bryniau am fisoedd diddiwedd. Disgrifiodd ei daith yn Munros and Tops (Mainstream Publishing, 1997).  

Yn 2012, darllenodd Townsend Ribbon of Wildness gan Peter Wright. Disgrifiodd Wright asgwrn cefn 1,200 km yr Alban, gan ddechrau yn Peel Fell yn Cumbria a throelli ei ffordd i’r gogledd i Duncansby Head ger John O’Groats. Mae p'un a yw glaw yn llifo i Fôr yr Iwerydd neu Fôr y Gogledd yn dibynnu ar a yw'n disgyn i'r gorllewin neu'r dwyrain o'r llinell honno. Dechreuodd Townsend ar daith i ddilyn olion troed Wright trwy gerdded y llwybr hwn, gan geisio cadw mor agos at y wahanfa ddŵr ag y gallai. Mae'n mynd trwy'r Southern Uplands, yr Iseldiroedd Canolog, yr Ucheldiroedd a'r ‘Flow Country’, gan groesi 44 Munro a 24 Corbett. Mae Townsend yn dweud: ‘Mae'r llwybr yn arbennig o anodd ei ddilyn ac mae bron yn amhosib ei weld mewn mannau. Anaml iawn y mae ar lwybr troed sathredig ac mae’n mynd dros dir garw.’ Fodd bynnag, mae hefyd yn dweud: ‘Cefais fy synnu gan y tirweddau gwyllt a dramatig rheolaidd ar hyd y llwybr hwn. A des i ar draws casgliad anhygoel o fywyd gwyllt lle y dychmygais na fyddai llawer.’ Disgrifiodd Townsend ei daith yn Along the Divide: Walking the Wild Spine of Scotland (Sandstone Press, 2018).  

Mae rhai o nifer o deithiau gerdded eraill Townsend yn cynnwys y Continental Divide Trail, llwybr sydd bron 5,000 km o hyd; Llwybr Arizona (1,290 km), 2,090 km o'r de i'r gogledd trwy Norwy a Sweden, 1,600 km o'r de i'r gogledd trwy diriogaeth Yukon, y Pacific Northwest Trail (1,930 km), ac 800 km o ddyffryn Yosemite i Death Valley. Mae wedi ysgrifennu 25 o lyfrau. Dyfarnwyd Gwobr Urdd Awduron yr Awyr Agored am Ragoriaeth iddo ar gyfer Llyfr Awyr Agored y Flwyddyn am The Backpacker’s Handbook (Oxford Illustrated Press, 1993) ac am Out There: A Voice from the Wild (Sandstone Press, 2016). Mae'n ymddiriedolwr Ymddiriedolaeth John Muir, sef elusen cadwraeth yn yr Alban, ac mae wedi bod yn llywydd Cyngor Mynydda'r Alban. Wrth siarad am ei hun, dywedai, ‘Nid wyf yn teimlo fy mod yn gwneud unrhyw beth arbennig. Nid yw'r rhan fwyaf o'r hyn yr wyf yn ei wneud yn gyfystyr â mynydda technegol. Os ydych chi'n mynd i ddringo copa ym mynyddoedd yr Himalaia, mae angen arnoch lawer o sgiliau technegol a hyfforddiant. Yr hyn yr wyf yn sôn amdano yw mynd am dro – yr unig beth yw fy mod wedi gwneud teithiau cerdded hirach na'r rhan fwyaf o bobl yn eu gwneud.’ 

Ffynonellau 

Russell, F. (2018). My mountains: Chris Townsend. Cyrchwyd ar 5 Ionawr 2021 o https://www.ukhillwalking.com/articles/mountaineering/my_mountains_chris_townsend-11279 

Townsend, C. (dim dyddiad) Chris Townsend outdoors. Cyrchwyd ar 5 Ionawr 2021 o http://www.christownsendoutdoors.com/ 

Davies, C. (2015). How to walk the Pacific Crest Trail: Chris Townsend’s tips. Cyrchwyd ar 5 Ionawr 2021 o https://www.thebmc.co.uk/how-to-walk-the-pacific-crest-trail-chris-townsends-tips#:~:text=BMC%20ambassador%20Chris%20Townsend%20looks,PCT)%20is%202%2C663%20miles%20long.&text=BMC%20hill%20walking%20ambassador%20Chris,trail%20was%20still%20being%20established. 

Chris to hit the trail once more. (23 Ionawr 2015). Inverness Courier. Cyrchwyd ar 5 Ionawr 2021 o https://infoweb-newsbank-com.ezproxy.uwtsd.ac.uk/resources/doc/nb/news/15309F29EBAADD10?p=UKNB 

Chris’s love affair with the strath is as strong as ever. (18 Medi 2013). Strathspey & Badenoch Herald. Cyrchwyd ar 5 Ionawr 2021 o https://infoweb-newsbank-com.ezproxy.uwtsd.ac.uk/resources/doc/nb/news/148F1ADF86B0C4C0?p=UKNB 

Russell, F. (15 Medi 2013). My walk on the wet side – Adventurer Chris Townsend braved the worst that the elements could throw at him as he hiked 750 miles across Scotland’s watershedHere he tells a story of rain, solitudediscovery, rain, wildlifebiting clegs and, yes, more rain. Sunday Mail. Cyrchwyd ar 5 Ionawr 2021 o https://infoweb-newsbank-com.ezproxy.uwtsd.ac.uk/resources/doc/nb/news/148D6C63725FC468?p=UKNB 

Caledonia Collective. (dim dyddiad) Awdur: Chris Townsend. Cyrchwyd ar 6 Ionawr 2021 o https://caledoniacollective.com/author/christownsendcc/