Roedd David ‘Bailey’ Davies (1884-1968) yn chwaraewr rygbi rhyngwladol i Gymru a aeth ymlaen yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf i gael ei wobrwyo â’r Groes Filwrol.

Roedd Davies yn ail fab i ffermwr lleol, sef Thomas Davies o Fferm Beilicoch, Llanwenog. Byddai pawb yn adnabod David fel ‘Bailey’ neu ‘Dai Beili’, ar ôl enw ei gartref. Mynychodd Ysgol Ram, ac yna, Ysgol Coleg Dewi Sant. Dysgodd i chwarae rygbi yn ysgol y coleg a datblygodd yn gefnwr rhagorol. Astudiodd fathemateg  yng Ngholeg Dewi Sant o 1902 tan 1905, a daeth yn Enillydd Gwobr Bates ac yn Uwch Ysgolhaig. Graddiodd â gradd ail ddosbarth gydag anrhydedd. Chwaraeodd i dîm XV y coleg fel cefnwr a chanolwr, a dechreuodd hefyd i chwarae i Lanelli. Yn mesur 5 troedfedd ac 11 modfedd o ran taldra, roedd yn anghyffredin o dal am y cyfnod hwnnw. 

David 'Bailey' Davies in the St David’s College XV Rugby team, season 1904-05.

Llun: Tîm XV Coleg Dewi Sant yn ystod y tymor 1904-05. Bailey Davies sy’n sefyll diwethaf ar y dde.  

Ar adael Llambed, enillodd Davies ysgoloriaeth i Goleg Iesu, Rhydychen. Yno, cafodd ei ddewis i chwarae yn erbyn Caergrawnt yn 1905, 1906 a 1907. Yn ystod yr amser hwnnw, gwnaeth barhau i chwarae i Lanelli yn ogystal ag i Gymry Llundain. Cafodd ei gapio unwaith i Gymru, gan gymryd lle Bert Winfield, a oedd wedi’i anafu, yn y gêm yn erbyn Lloegr a gynhaliwyd ar Faes San Helen, Abertawe, ar Ionawr 12fed 1907. Gwnaeth Cymru chwarae llawer yn well na Lloegr, gan ennill gyda dwy gôl a phedwar cais i ddim.  Meddai The Observer ‘Wales played superb football from beginning to end, and never allowed its opponents to find their game … Davies had not much tackling to do, but his kicking was of a wonderful length, and nothing could have been better than the way he nursed the Welsh forwards’ energy.’ Ond ysgrifennodd The Sunday Times, ‘All the new caps played up to international form, with perhaps one exception, Bailey Davies, and he did not let his team down, although doing nothing brilliant.’ 

Ar ôl graddio o Brifysgol Rhydychen yn 1908, treuliodd Davies flwyddyn fel meistr cynorthwyol yn ôl yng Ngholeg Llanymddyfri. Ei swydd nesaf oedd  yn Merchant Taylors’ School, a oedd yn  Charterhouse Square yng nghanol Llundain; addysgodd fathemateg, roedd yn gyfrifol am rygbi a gwnaeth arwain y Corfflu Hyfforddi Swyddogion. Yn ogystal, yn 1911, cafodd ei benodi yn 2il Is-gapten yn y Fyddin Diriogaethol. Daeth hefyd yn ddirprwy yng Ngwersyll Ysgolion Bonedd Llundain. Priododd  Elsie Mary Pullinger yn 1914; cawsant bedair o ferched.  

Er i Davies wirfoddoli am wasanaeth gweithredol yn 1914, cafodd ei gadw gartref er mwyn hyfforddi swyddogion ar gyfer y byddinoedd newydd. Er hynny, ymhen hir a hwyr, penodwyd i 13eg Catrawd  Llundain ac yna, cafodd ei drosglwyddo i’r Gwarchodlu Cymreig. Gwobrwywyd â’r Groes Filwrol am arwain ymosodiad ffos ar Fehefin 1af 1918, a wnaeth arwain at saith ar hugain o Almaenwyr a dau wn peiriant yn cael eu dal. Ar ôl y rhyfel, gwnaeth Davies ddychwelyd i  Merchant Taylors’ a daeth yn Feistr Tŷ yno. (Symudodd yr ysgol i’w safle presennol yn Sandy Lodge, Northwood yn 1933.) Gwnaeth Davies redeg Cartreflu’r Ysgol yn ystod yr Ail Ryfel Byd.   

Ordeiniwyd Davies yn 1926. O’r diwedd, gwnaeth ymadael â Merchant Taylors’ School yn 1946, i fod yn Rheithor Sutton a Ficer Eyeworth, yn Bedfordshire. Ar ôl iddo ymddeol yn 1957, gwnaeth ymsefydlu yn Hendon. Bu farw ar Awst 24 1968. Y mae maen coffa iddo ef ai wraig Elsie yn yr eglwys yn Sutton. 

Ffynonellau 

Walters, W. (2016). The fighting parsons: the role of St David’s College, Lampeter, in the early development of rugby football in Wales. Canolfan Peniarth 

Pierce, D., Jenkins, J.M. & Auty, T. (2018). Who’s who of Welsh international rugby players. Charlcombe Books 

Some new ‘caps.’ David Davies, of Lampeter and Oxford. (1907, January 12). Evening Express. Adalwyd oddi wrth https://newspapers.library.wales/view/4171746/4171748/12/ 

John, S. (2020). Ceredigion WW1 heroes. Adalwyd ar Fehefin 18, 2020, oddi wrth https://www.wwwmp.co.uk/west-wales-gallantry-awards/ceredigion-ww1-heroes/ 

Footballer M.C. (1918, July 17). Cambria daily leader. Adalwyd oddi wrth https://newspapers.library.wales/view/4105314/4105317/45/ 

International rugby: Wales outplay England. (1907, Jan 13). The Observer (1901- 2003) Adalwyd oddi wrth https://search.proquest.com/docview/480495863?accountid=12799 

A Sunday Specialist. (1907, January 13). Notes of the Day. Sunday Times, p. 9. Adalwyd oddi wrth https://link.gale.com/apps/doc/FP1801945092/STHA?u=nlw_ttda&sid=STHA&xid=17925163 

Lampeter (1918, July 19). Carmarthen journal and South Wales weekly advertiser. Adalwyd oddi wrth https://cymru1914.org/en/view/newspaper/3679121/2