Brian Lucas

Magwyd Brian Lucas ym Mhort Talbot, De Cymru, gyda theulu estynedig o’i gwmpas, ac mewn tŷ a oedd ‘bob amser yn llawn chwerthin’. Daeth i Goleg Dewi Sant yn 1959 a gwnaeth ef hollol ymdrochi ei hun ym mywyd y coleg. Ymunodd â’r Gymdeithas Ddrama a chafodd ei ethol fel cynrychiolydd y coleg ar Undeb Cenedlaethol y Myfyrwyr, gan ddod yn un o gyfarwyddwyr Gownsman Publications, cwmni cyfyngedig a oedd yn gweinyddu cylchgrawn y coleg.

Ar ôl graddio gyda BA yn y dyniaethau yn 1962, gwnaeth Lucas astudio diwinyddiaeth am ddwy flynedd yn St Stephen’s House, Rhydychen. Ordeiniwyd ef yn ddiacon yn 1964, ac yn offeiriad yn 1965, pan wnaeth ef ddechrau ar ei dair blynedd gyntaf o weinidogaeth yn Eglwys Gadeiriol Llandaf, Caerdydd. Yn 1967, symudodd i blwyf Castell-nedd a chafodd y dasg a’r her o adeiladu a sefydlu eglwys newydd ar ystad dai fawr. Mae’n disgrifio’r tair blynedd hyn fel cyfnod a wnaeth ei baratoi’n ‘llawn ar gyfer yr hyn a fyddai’n dod.’  

Er hynny, gwnaeth ei ddiddordeb mawr mewn hedfan a’i rôl fel Caplan Anrhydeddus i Sgwadron Castell-nedd o’r Corfflu Hyfforddiant Awyr newid cyfeiriad gyrfa Lucas. Ym mis Mehefin 1970, yn dilyn cysegru’r eglwys newydd, o’r enw ‘St Peter and St Paul’ yn ardal y Cymla, Castell-nedd gan Archesgob Cymru, comisiynwyd ef i Gangen Caplaniaid y Llu Awyr Brenhinol. Y flwyddyn ganlynol, penodwyd ef i RAF St Mawgan yng Nghernyw fel caplan gorsaf. Gwnaeth ail benodiad yn 1972 fynd â Lucas i RAF Luqa, Malta, lle gwnaeth ef wasanaethu am dair blynedd cyn dychwelyd i Brydain i gymryd swydd yn  RAF Honington, East Anglia. 

Yn 1979, penodwyd Lucas yn Gaplan Staff i’r Pen Gaplan yn y Weinyddiaeth Amddiffyn, rôl a gafodd ei dilyn gan deithiau yng Nghyprus a phenodiad i Goleg RAF Cranwell, Lincolnshire (1985-87). Gwnaeth cael ei ddyrchafu’n Ben Gaplan Cynorthwyol fynd â Lucas dramor am ei benodiad olaf, y tro hwn i Bencadlys RAF yr Almaen (1987-89). Gwnaeth ei ddyletswyddau fel caplan ymestyn o Viborg yng Ngogledd Denmarc i  Munich, ac o Berlin i Sardinia. 

Aôl dychwelyd i ddechrau yn ei swydd fel Pen Gaplan Cynorthwyol ym Mhencadlys RAF Support Command, Bramptonpenodwyd Lucas yn Gaplan Anrhydeddus i Ei Mawrhydi y Frenhines (QHC). Yn 1991, dyrchafwyd ef yn Is-farsial yr awyrlu, yn Ben Gaplan (RAF), a chan Archesgobion Caergaint a Chaerefrog, yn Archddiacon y Llu Awyr Brenhinol. Yr un flwyddyn, ym mis Tachwedd, cafodd ei orseddu’n Ganon Prebendaidd St Botolph yn Eglwys Gadeiriol Lincoln. Ddwy flynedd wedyn, ar Restr Anrhydeddau’r Flwyddyn Newydd, cafodd ei wneud yn Gydymaith Urdd Fwyaf Anrhydeddus y Baddon.

Gwnaeth Lucas ymddeol o’r RAF ac ymddiswyddo fel Curad Lincoln yn 1995. Rhoddwyd iddo gan Archesgob Caergaint y teitl Archddiacon Emeritws i’r RAF. Yn 1996, penododd Esgob Lincoln ef yn Ganon Emeritws Lincoln, pan benodwyd ef i Reithordy Bywoliaeth Caythorpe, Fulbeck a Carlton Scroop gyda Normanton, yn Esgobaeth Lincoln. Gwnaeth ymddeol o weinidogaethu amser llawn yn 2003.

Er gwaethaf pwysau ei yrfa broffesiynol, bu Lucas yn Gaplan Anrhydeddus i’r Bomber Command Association, Coastal Command Association, y Worshipful Company of Horners (bellach Emeritws), ac am lawer o flynyddoedd yn Llywydd Anrhydeddus No.3 Welsh Wing, Air Training Corps. Rhwng 1998 a 2008, bu Lucas yn Ysgrifennydd Anrhydeddus y Savage Club yn Whitehallwedi cael ei ethol yn aelod yn 1996a chafodd ei wneud yn Aelod am Oes Anrhydeddus yn 2018. Yn 2011 etholwyd ef yn Gadeirydd Corff Llywodraethol Academi Syr William Robertson, ond gwnaeth ymddiswyddo yn 2018, pan etholwyd ef yn Gadeirydd cyntaf Bwrdd Ymddiriedolwyr Ymddiriedolaeth Ysgolion Aspire. 

Mae Lucas hefyd wedi dod o hyd i amser ar gyfer cyhoeddi ei gofiannau, sef  Reflections in a Chalicedwy gyfrol ar Eglwysi Cadeiriol Gothig mawreddog Ffrainc, A Glimpse of Glory, a detholiad o’i bregethau, Alive in Christ. Mae ef yn briod, gwnaeth ei wraig Joy raddio o brifysgolion Abertawe a Hull, ac mae ganddynt dri phlentyn a saith o wyrion /wyresau. 

Ffynonellau 

Lucas, B (2011). Reflections in a Chalice. The Memoirs of a Practical Priest. Adastral Books. 

 About the Author (n.d.), Publisher Biography. 

Rector Retires (2003, September 4). Grantham Journal.  Adalwyd ar Hydref 7 2020 oddi wrth  

https://web.archive.org/web/20171017042030/http://www.granthamjournal.co.uk/news/rector-retires-1-32412  

Lucas, Ven. Canon Brian Humphrey, (born 20 Jan. 1940) Author; Chaplain-in-Chief, and Archdeacon of the Royal Air Force, 1991-95, Archdeacon Emeritus, 1996. (2007, December 01), Adalwyd oddi wrth  https://www.ukwhoswho.com/search?q=brian+lucas&searchBtn=Search&isQuickSearch=true