John Stanley Jenkins

Ganwyd John Stanley Jenkins yn Paddington, Llundain, yn 1896, i rieni a anwyd yng Nghymru, Mary a David. Bu farw Mary pan oedd John yn fachgen ifanc, a phan briododd David am yr ail waith, cafodd John bum sibling. Erbyn 1911, roedd ‘Johnny’ yn byw gyda pherthnasau yn Llambed. Roedd ei fodryb yn gweithio i fusnes ffrwythwr ac roedd ei ewythr David, a anwyd yn Llambed, yn gweithio fel ‘Sgowt y Coleg’.

Roedd John yn ddisgybl yn Ysgol y Coleg, lle’r oedd yn chwarae i’r tîm rygbi XV cyntaf. Aeth i’r Coleg ‘ei hun’ ym mis Hydref 1914, ond byddai ei yrfa yn y coleg yn parhau am dymor yn unig. Roedd John yn ddyn bach, yn mesur rhyw 5’ 2¾” o ran taldra, a phan ddechreuodd y rhyfel, y taldra gofynnol oedd 5’ 3”. Codwyd hwn yn fuan i 5’ 6” ond yna, cafodd ei ostwng fesul tipyn wrth i’r galw gan y ffrynt am atgyfnerthiadau gynyddu. Pan, ym mis Ragfyr 1914, ostyngwyd y taldra gofynnol unwaith eto i 5’ 3”, roedd hi’n amlwg bod taldra John yn  ddigon agos i’r hyn y gofynwyd amdano gan y rheoliadau i fodloni’r swyddogion recriwtio. Ysgrifennodd John at ei dad i ofyn am ganiatâd i ymuno gan ychwanegu: ‘You would not have me be a coward, would you?’ Gwnaeth ymgofrestru gyda chronfa wirfoddolwyr y Llynges Frenhinol ym mis Ionawr 1915. 

Ar y cychwyn, gwnaeth John wasanaethu fel Llongwr Cyffredin ym Mataliwn y Benbow, ond yn fuan, cafodd ei ddyrchafu i Longwr Abl. Ym mis Mehefin 1915, trosglwyddwyd ef i’r Bataliwn Anson a hwyliodd i Orsaf y llongau cyflenwi ym Mudros, lleoliad a oedd yn strategol bwysig i’r Cynghreiriaid wrth iddynt geisio cipio awenau Culforoedd y Dardanelles. Cymerodd yr Adran ran yn yr ymladd yn Gallipoli, ac ym mis Chwefror 1916, clwyfwyd John ac anfonwyd ef i’r ysbyty ym Mudros cyn cael ei drosglwyddo i’r Llong Ysbyty H.S. Somali. Erbyn mis Ebrill, roedd wedi gwella digon i ddychwelyd i Orsaf y llongau cyflenwi.   

Trosglwyddwyd adran John o awdurdod y Morlys i awdurdod y Swyddfa Ryfel a chafodd ei hailenwi 63ain Adran (y Llynges Frenhinol). Ymadawodd yr Adran â Mudros a hwyliodd i Marseilles ym mis Mai 1916 er mwyn ymuno yn yr ymladd ar y Somme. Ym mis Tachwedd 1916, gwnaeth yr Adran ymladd ym Mrwydr Ancre, gan gynnwys yr ymosodiad ar  Beaumont Hamel. Canlyniad y frwydr honno oedd 22,000 o bobl wedi’u lladd mewn pum diwrnod. Roedd John yn un ohonynt; lladdwyd ef ar faes y gad ar Dachwedd 13 1913, yn hugain mlwydd oed.  

Does neb yn gwybod os oes gan John fedd, ond caiff ei goffáu ar Gofeb Thiepval yn Ffrainc, ar gofeb ryfel Tref Llambed ac ar Restr y Gwroniaid Coleg Dewi Sant.  

“a bright and charming young man” 

Dyfyniad o The Cambrian News and Merionethshire Standard, Rhagfyr 22ain 1916 

Ffynonellau: 

Roberts, S. (2018). 1918-2018 A Commemoration. Saint David’s College, Lampeter.Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant