Genevieve Agaba

Mae Genevieve Agaba wedi gweithio ar ystod eang o brosiectau ymchwil datblygiad rhyngwladol.

Mae Agaba yn frodor o Gernyw. Symudodd i Gymru i astudio am radd mewn Anthropoleg ym Mhrifysgol Cymru, Llanbedr Pont Steffan. Ar ôl graddio gyda dosbarth cyntaf ac ennill Gwobr Holly Murphy ar gyfer cyflawniad rhagorol, aeth ymlaen i wneud MSc mewn Datblygu Adnoddau Naturiol Rhyngwladol ym Mhrifysgol Cymru, Bangor. Fel rhan o'i phrosiect traethawd estynedig, treuliodd dri mis yng Nghenia fel cymrawd ymchwil yng Nghanolfan Amaeth-goedwigaeth y Byd. Yn y rôl hon, cyfrannodd at gamau cyntaf prosiect a ariennir gan yr UE sy'n ymchwilio gwybodaeth amaeth-ecolegol leol ac effeithiau amgylcheddol systemau ffermio amaeth-goedwigaeth coffi tyddyn. 

Wrth barhau ym Mhrifysgol Bangor, daeth yn swyddog ymchwil, a ariannwyd gan brosiectau a arweiniwyd gan Ganolfan Amaeth-goedwigaeth y Byd. Yn y rôl hon, roedd yn rhan o ystod eang o brosiectau ymchwil a datblygu rhyngwladol yn y trofannau. Roedd ei gweithgareddau'n cynnwys ymchwil cynradd ac eilaidd ar systemau ffermio tyddyn a newid mewn defnydd tir. Yn ystod y cyfnod hwn, roedd yn byw yng Nghenia am flwyddyn, yn arwain arolwg o wybodaeth leol am briodoleddau ffisegol coed a welir mewn ffermydd coffi yng Nghenia, Wganda a Rwanda. Yn dilyn hyn, bu’n gweithio fel partner addysgu a Swyddog Cymorth Prosiect ymchwil ym Mhrifysgol Bangor, gyda theithiau gwaith aml i Ddwyrain Affrica. Roedd yn drefnydd modiwl a daeth yn ddirprwy gyfarwyddwr rhaglenni coedwigaeth dysgu o bell llwyddiannus iawn y Brifysgol. 

Yn 2018, symudodd Agaba i Brifysgol Southampton fel uwch-gynorthwyydd ymchwil. Gweithiodd o dan Brosiect Cronfa Ymchwil Heriau Byd-eang, Building REsearch Capacity for sustainable water and food security In the drylands of sub-Saharan Africa (BRECcIA).  Roedd ei ffocws ar gryfhau capasiti ymchwil a galluoedd ymchwilwyr ar ddechrau eu gyrfa yng Nghenia, Malawi a Ghana, yn y meysydd cysylltiedig o ddiogelwch dŵr a bwyd.  

Yn 2021, ymunodd Agaba â'r Comisiwn Bwyd, Ffermio a Chefn Gwlad yn 2021. Sefydlwyd y Comisiwn Bwyd, Ffermio a Chefn Gwlad ym mis Tachwedd 2017 fel ymchwiliad annibynnol, gan archwilio ‘o ble mae ein bwyd yn dod, sut rydym yn cefnogi ffermio a chymunedau gwledig a sut rydym yn buddsoddi yn y nifer o fuddion y mae cefn gwlad yn eu darparu.’ Daeth yn elusen annibynnol ym mis Ebrill 2020. Rôl Agaba yw Arweinydd Rhaglen: Ymchwiliadau sy'n seiliedig ar le. Nod y llinyn gwaith hwn yw deall anghenion a blaenoriaethau lleol, sy'n ymwneud â bwyd, ffermio a chefn gwlad. Y nod yw symud i system fwyd yn seiliedig ar egwyddorion amaeth-ecolegol, sy'n gallu diwallu anghenion cymdeithas heb ddiraddio'r amgylchedd ymhellach. Mae rôl Agaba'n cwmpasu pedair gwlad y DU.  

Ochr yn ochr â'i gwaith, mae Agaba yn astudio ar gyfer Doethuriaeth ar hyn o bryd mewn Amaeth-goedwigaeth o Brifysgol Bangor. Mae'n archwilio rolau coed mewn systemau ffermio tyddyn a'r wybodaeth leol sy'n sail i ymgorffori coed mewn tirweddau amaethyddol, gyda'r nod o lywio dyluniad opsiynau amaeth-goedwigaeth a fydd yn ymarferol ar gyfer cartrefi gwledig capasiti isel yn Nwyrain Wganda a Chanol Cenia.   

Mae hefyd yn rhedeg elusen fach wedi'i lleoli yn y DU o'r enw Wamumbi Orphan Care Foundation sy'n gweithio mewn partneriaeth â sefydliad cymunedol (Wamumbi Orphan Care) i ddarparu gwasanaethau allgymorth i blant amddifad yng Nghanol Cenia, gan gymryd agwedd gyfannol tuag at wella eu llesiant a'u rhagolygon bywyd. Datblygodd hyn o gysylltiadau a gafodd eu gwneud yn ystod ei hymchwil MSc. 

Ffynonellau 

Prifysgol Bangor. (2020). Genevieve Lamond. Cyrchwyd ar 14 Gorffennaf 2021 o https://www.bangor.ac.uk/natural-sciences/research/environment-natural-resources-and-geography/students/genevieve-lamond.php

Agaba. G. (2021). Genevieve (Lamond) Agaba [Tudalen LinkedIn]. LinkedIn. Cyrchwyd ar 14 Gorffennaf 2021 ohttps://www.linkedin.com/in/genevieve-agaba-7107872b/

Prifysgol Southampton (2019). Genevieve Agaba. Cyrchwyd ar 14 Gorffennaf 2021 o http://generic.wordpress.soton.ac.uk/sogesresearch/new-staff/genevieve-agaba/ 

Cymdeithas Frenhinol y Celfyddydau, Gweithgynhyrchu a Masnachu. (dim dyddiad) Comisiwn Bwyd, Ffermio a Chefn Gwlad. Cyrchwyd ar 14 Gorffennaf 2021 o https://www.thersa.org/projects/archive/public-services-communities/food-farming-and-countryside-commission 

Food, Farming & Countryside Commission. (dim dyddiad) Our people. Cyrchwyd ar 14 Gorffennaf 2021 o https://ffcc.co.uk/our-people 

Wamumbi Orphan Care. (dim dyddiad) Wamumbi Orphan Care. Cyrchwyd ar 14 Gorffennaf 2021 o https://www.wamumbiorphancare.org.uk/