Darganfod arteffactau Neolithig yn Llanllŷr


29.05.2019

Mae staff a myfyrwyr o gampws Llambed Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant wedi darganfod arteffactau Neolithig yn dilyn gwaith cloddio archeolegol yn Llanllŷr, Tal-sarn, Ceredigion.

 Llanllyr 1

Mae’r ymarfer hwn yn rhan o fodwl gwaith maes i israddedigion sy’n galluogi’r cyfranogwyr i gael ymarfer maes mewn archaeoleg.   Mae’r gwaith cloddio wedi canolbwyntio ar dwmpathau isel wedi’u hamgylchynu gan gorstir y maent yn credu y buont yn dir sych yn y gorffennol Cynhanesyddol.   Ymddengys fod yr ‘ynysoedd’ hyn o dir sych wedi bod yn ffocws gweithgarwch yn y cyfnod Neolithig (rhwng 4 a 6 mil o flynyddoedd yn ôl) pan adawodd pobl olion gweithgarwch ar eu hôl ar ffurf arteffactau fflint.  

Ymhlith yr arteffactau o un ffos y mae bwyell garreg wedi’i hogi y rhoddwyd, mae’n debyg, ddolen bren arni.   Byddai’r arteffact hwn wedi cymryd cryn dipyn o amser i’w wneud ac mae’n syndod efallai ei fod wedi’i adael yn y dirwedd hon.   Mae’r tîm hefyd yn ymchwilio i dirwedd ehangach y cyndadau cynharach hyn drwy dyllau turio i ddod o hyd i samplau sy’n addas ar gyfer ail-greu’r llystyfiant ac yn darparu deunydd i ddyddio’r darganfyddiadau.

Meddai Dr Martin Bates sy’n cydarwain y tîm:

“Mae cynnal gwaith cloddio fel hyn yn rhan bwysig o’n gwaith addysgu yma yn Llambed ac mae rhoi cyfle i’n myfyrwyr gael y sgiliau y mae eu hangen ar archeolegydd yn bwysig iawn.   Pan ddechreuon ni’r gwaith cloddio doedden ni ddim yn rhagweld dod o hyd i arteffactau Neolithig felly mae hyn yn fonws i’r tîm.   Gobeithio y gallwn ni ddod yn ôl y flwyddyn nesaf gyda grŵp newydd o fyfyrwyr a pharhau i ymchwilio i’r darn pwysig hwn o hanes Ceredigion.”

 Llanllyr 2

Joe Neal, myfyriwr archaeoleg yn ei ail flwyddyn, oedd y myfyriwr lwcus a ddaeth o hyd i’r fwyell garreg.  “Mae’n ddarganfyddiad gwych, allwn i ddim fod wedi gobeithio dod o hyd i unrhyw beth gwell.  Dyma’r tro cyntaf i mi gloddio a’r tro cyntaf i mi ddod o hyd i unrhyw beth, felly mae hyn yn wych.”

"Mae Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant wedi gwneud gwaith cloddio ar safle Llanllŷr dros nifer o flynyddoedd, gan ddod o hyd i ddeunydd diweddarach o’r oesoedd canol yn bennaf, felly mae dod o hyd i gynhanes llawer dyfnach yn gyffrous ac yn ehangu ein dealltwriaeth o Ddyffryn Aeron a’r rhan yma o Geredigion.  Mae’n ddarganfyddiad anghyffredin ac annisgwyl iawn ac yn sicr yn cyfiawnhau mwy o waith cloddio yn yr ardal” ychwanegodd Dr Ros Coard, Uwch Ddarlithydd Archaeoleg yn y Drindod Dewi Sant.  

 Llanllyr 4 t4

Llanllyr 3

Gwybodaeth Bellach

I gael rhagor o wybodaeth, cysylltwch ag Arwel Lloyd trwy anfon neges e-bost at Arwel.lloyd@uwtsd.ac.uk / 01267 676663