Ymchwil i fanteision rhieni sy’n annog llythrennedd corfforol mewn plentyndod cynnar gan fyfyriwr Meistr Y Drindod Dewi Sant i’w gyflwyno mewn Cynhadledd yn Lwcsembwrg


04.07.2022

Bydd ymchwil i safbwyntiau rhieni ar ymddygiad gweithgarwch corfforol cyn-ysgol a gynhaliwyd gan Pippa Matthews, un o raddedigion Addysg Gorfforol, Chwaraeon a Llythrennedd Corfforol Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant (Y Drindod) yn cael ei gyflwyno yn y 4ydd Cynulliad CIAPSE yn Lwcsembwrg o fis Medi 7 i 9.

Pippa Matthews

Wrth astudio ar gyfer ei gradd Meistr, cynhaliodd Pippa ymchwil o ansawdd uchel oedd hefyd yn archwilio effaith cyflwyno offer a gweithgareddau priodol i ddatblygiad yn y cartref.

Mae plentyndod cynnar yn gyfnod hanfodol ar gyfer gosod sylfeini llythrennedd corfforol a bywyd egnïol iach. Eto i gyd, ymchwil cyfyngedig sy’n bodoli i edrych yn fanwl ar safbwyntiau rheini ar ymddygiad gweithgarwch corfforol cyn-ysgol a rôl amgylchedd y cartref wrth ei hyrwyddo. Roedd Pippa, a fydd yn graddio’r haf yma gyda Rhagoriaeth, yn gallu cyflwyno safbwynt unigryw i’r astudiaeth fel rhiant ac ysgolhaig yn ogystal ag angerdd am y gwaith a seiliwyd ar ei phrofiadau ei hun gyda theulu ifanc.

Meddai Pippa: “Rwy’n angerddol am chwaraeon ac ymarfer corff a hefyd yn dwlu ar fod gyda phlant. Roedd arna’i eisiau dod o hyd i bwnc a oedd yn cyfuno’r ddau yma a theimlais nad oedd digon o wybodaeth, hysbysrwydd na ffocws ar ddatblygiad corfforol yn y blynyddoedd cynnar ar gyfer mamau’n arbennig. Roedd arna’i eisiau dysgu nid yn unig er mwyn helpu fy mhlant fy hun ond hefyd i barhau i weithio yn y maes i bwysleisio pwysigrwydd annog plant i symud o oedran ifanc.”

Gwnaeth astudiaeth Pippa gynnwys cyfweld â 24 o rieni dros ddau gyfnod a gynhyrchodd gyfoeth o ddata ansoddol cyfoethog. Sylfaen ddamcaniaethol ei hymchwil oedd y Model Ecolegol Cymdeithasol sy’n peri dadansoddi data ar nifer o lefelau o’r plentyn, rheini, teulu ac amgylchedd y cartref. Gan ddefnyddio’r Model Ecolegol Cymdeithasol, amlygodd y dadansoddiad y ffactorau amlweddog a chymhleth sy’n dylanwadu ar ymddygiad gweithgarwch corfforol plant cyn oed ysgol, a’r rôl hanfodol mae rhieni’n ei chwarae wrth gefnogi llythrennedd corfforol.

Mae’r canfyddiadau’n amlygu’r angen i rieni fod yn fwy gwybodus am bwysigrwydd profiadau llythrennedd corfforol o ansawdd uchel ar gyfer plant cyn oed ysgol, a phwysigrwydd creu cysylltiadau cryf rhwng y cartref, lleoliadau gofal plant a’r gymuned. Nodwedd unigryw arall o’i gwaith oedd iddi gynnwys tadau yn yr astudiaeth a gwnaeth hyn amlygu’r angen i dargedu’r ddau riant er mwyn cyfleu negeseuon clir ynghylch strategaethau hybu iechyd.

Mae’r rhaglen MA Addysg Gorfforol, Chwaraeon a Llythrennedd Corfforol yn Y Drindod yn galluogi i fyfyrwyr ddatblygu dealltwriaeth fanwl o sut mae gwahanol gyd-destunau’n cefnogi datblygiad llythrennedd corfforol. Mae’r radd yn astudio sut caiff sylfeini eu gosod mewn plentyndod cynnar sy’n cefnogi hyder, gallu, cymhelliant ac ymddygiad iach yn ddiweddarach mewn bywyd ac yn caniatáu i fyfyrwyr gymhwyso damcaniaeth i’w harfer, yn y cartref, yr ysgol, mewn chwaraeon cymunedol neu sectorau iechyd ar draws rhychwant oes.  

Mae datblygu gwaith gyda rhieni yn ffocws allweddol ar gyfer y Brifysgol a fuddsoddodd yn ddiweddar yn y prosiect MiniMovers. Mae MiniMovers wedi cyfuno blynyddoedd o arbenigedd seiliedig ar ymchwil ym maes llythrennedd corfforol gydag arbenigwyr y diwydiant creadigol i adeiladu adnoddau ar gyfer rhieni sy’n hygyrch ac yn llawn gwybodaeth a hwyl. Bydd yr Ap MiniMovers a fydd yn cael ei lansio’n ddiweddarach yr haf yma yn grymuso rhieni i gefnogi datblygiad corfforol eu plentyn ac ymdrin â llawer o’r materion a amlygwyd yng ngwaith ymchwil Pippa.

Hefyd, bydd ymchwil sy’n archwilio effaith yr Ap MiniMovers yn cael ei gyflwyno yn y cynulliad CIAPSE, a fydd eleni’n canolbwyntio ar - ‘Addysg a Gweithgarwch Corfforol mewn Plentyndod: Heriau a Safbwyntiau Cyfredol.’

Cynhaliwyd yr ymchwil gan Ganolfan Arloesi Technolegau Cynorthwyol (ATiC) y Brifysgol ac Academi Cymru ar gyfer Iechyd a Llythrennedd Corfforol mewn cydweithrediad â’r Athro Jackie Goodway sy’n arbenigwr rhyngwladol mewn datblygiad echddygol. Canfu’r astudiaeth bod y gweithgareddau MiniMovers â ffocws ar ddatblygiad yn cefnogi datblygiad, hyder ac annibyniaeth corfforol plant, a bod teuluoedd yn eu cael yn hwyl a diddorol. Mae’r canfyddiadau hyn am effaith yr Ap MiniMovers sy’n canolbwyntio ar rieni yn addawol yn arbennig yng ngoleuni gwaith ymchwil Pippa a amlygodd yr angen am ragor o wybodaeth a chefnogaeth ar gyfer rhieni.

Dywedodd Dr Nalda Wainwright, arweinydd rhaglen yr MA yw Cyfarwyddwr Academi Cymru ar gyfer Iechyd a Llythrennedd Corfforol yn y Drindod Dewi Sant: “Rydym wrth ein bodd bod astudiaeth Pippa yn cyfrannu at faes sydd angen rhagor o ymchwil. Er ein bod yn clywed llawer am bwysigrwydd chwarae yn y blynyddoedd cynnar dylai bod mwy o ffocws ar weithgareddau corfforol sy’n briodol i ddatblygiad o ansawdd uchel sy’n cefnogi rhai o’r sgiliau hanfodol sy’n tanategu gweithgarwch corfforol yn ddiweddarach mewn bywyd.

"Dyma faes gwaith sy’n ennill mwy o gydnabyddiaeth fodd bynnag mae ei hastudiaeth yn amlygu’n glir nad yw rhieni’n cyrchu gwybodaeth ac adnoddau i gefnogi datblygiad eu plant. Mae astudio lefel ôl-raddedig yn her bob tro, yn arbennig pan fo’n rhaid iddo gyd-fynd â bywyd teulu.

"Mae Pippa wedi ffocysu ar ei hastudiaeth ac ymrwymo iddo, sydd wedi’i adlewyrchu yn ei chanlyniad ardderchog. Rydym yn edrych ymlaen at y cyfle i weithio gyda Pippa yn y dyfodol gan ddod â safbwynt y rhieni i’r gwaith MiniMovers fel y gallwn helpu pob teulu i gefnogi datblygiad corfforol eu plant a gosod y sylfeini i fod yn iach.”

Dywed Pippa bod gweithio gartref gyda phlant ifanc ac ymrwymo i radd meistr amser llawn wedi’i bod yn heriol a chymeradwyodd y Brifysgol am ei chefnogaeth.

Ychwanegodd: “Cymerodd amser i ddod nôl i’r arfer o astudio ond teimlais fy mod wedi cael cefnogaeth dda gan y tîm yn Y Drindod. Hefyd, roedd natur y cwrs, sef ei fod wedi’i rannu’n fodylau penodol, yn golygu ei fod yn haws rhoi trefn yn fy mhen ar ofynion pob tymor.   

“Roedd y modylau i gyd yn amrywiol a diddorol ac yn caniatáu digon o hyblygrwydd i lywio’r cwrs i weddu’ch diddordebau – i mi, datblygiad corfforol yn y blynyddoedd cynnar oedd hynny.

“Rwyf wedi mwynhau cydbwysedd gwaith a bod yn fab ac ailafael mewn darllen, ysgrifennu a dysgu eto.”

Nodyn i'r Golygydd

Mae Dr Nalda Wainwright a’r academi wedi ennill cydnabyddiaeth genedlaethol a rhyngwladol am ei waith wrth gefnogi llythrennedd corfforol. Mae’r rhaglenni datblygiad proffesiynol sy’n hyfforddi athrawon ac ymarferwyr y blynyddoedd cynnar i gyflwyno SKIP Cymru (Hyfforddiant Cinesthetig Llwyddiannus ar gyfer Plant Cyn Oed Ysgol yng Nghymru) yn arbennig wedi derbyn argymhelliad rhaglen gan Lywodraeth Cymru a’i amlygu yn y deunyddiau WBFG - Taith tuag at Gymru Iachach.

Cafodd gwaith SKIP Cymru ei ddatblygu drwy dynnu ar dros 30 mlynedd o dystiolaeth o waith yr Athro Jackie Goodway, Cymrawd Ymchwil anrhydeddus yn Academi Cymru ar gyfer Iechyd a Llythrennedd Corfforol ac yn ddiweddar cafodd ei gydnabod am ei ragoriaeth fel astudiaeth achos yn y cyflwyniad REF2021. 

Gwybodaeth Bellach

Rebecca Davies

Swyddog Gweithredol Cysylltiadau â’r Wasg a’r Cyfryngau

Executive Press and Media Relations Officer

Cyfathrebu Corfforaethol a Chysylltiadau Cyhoeddus

Corporate Communications and PR

Mobile: 07384 467071

Email: Rebecca.Davies@uwtsd.ac.uk