Market cross, St. Davids cathedral from: The architectural antiquities of Wales by Charles Norris.

Nid oes ffordd foddhaol o ddadansoddi stoc hynafiaethol o lyfrau yn ôl pwnc neu genre.  Fodd bynnag, mae’n bosibl tynnu sylw at rai meysydd o gyfoeth anarferol, ac mae’r rhain wedi’u hamlinellu ar y dudalen hon. 

Arch of Septimus Severus from Dubourg's views of Rome

Mae llenyddiaeth Glasurol wedi’i chynrychioli’n dda gan destunau a argraffwyd dros bum canrif, yn enwedig yng nghasgliadau Burgess a Phillips. Mae Aristotle yn amlwg, a cheir argraffiadau darluniadol cain gan Terence. Mae albymau hynafiaethol ategol gan Adam, Wood a Dawkins, Montfaucon ac eraill yn cyfnerthu'r cyflwyniad o’r dreftadaeth glasurol. Mae Le antichità romane (Rhufain, 1756) gan Piranesi yn uchafbwynt arbennig.

Alexander Pope, Dunciad Variorum

Cynrychiolir llenyddiaeth Saesneg, ac i raddau llai, llenyddiaeth Ffrangeg gan nifer o argraffiadau diddorol. Er nad oes unrhyw argraffiadau pedwarplyg (cwarto) neu ddeublyg (ffolio) gan Shakespeare, ceir fodd bynnag argraffiadau nodedig eraill yn amrywio o Steevens i Boydell ac yn cynnwys darluniau gan J.K. Meadows a anwyd yn Aberteifi. Mae dau gopi o argraffiad 1561 o waith Chaucer (un â gwasgnod unigryw), a thri argraffiad anghyflawn o Chronicles (1548) gan Holinshed. Mae gennym gasgliad sylweddol o argraffiadau cynnar gan John Milton ac esboniadau arnynt, gan fod yr Esgob Burgess yn edmygydd mawr ohono. Mae trysorau eraill yn cynnwys yr argraffiad cyntaf o Gulliver's Travels (Llundain, 1726) ac argraffiad Bensley o Night Thoughts gan Young a ddarluniwyd gan William Blake (Llundain, 1797).

John Speed. The theatre of the empire of Great Britaine. London, 1627

Cynrychiolir hanes Prydain gan nifer o weithiau clasurol cynnar, ac mae topograffi Prydain yn amlwg. Er enghraifft, mae Britannia Camden yn ymddangos nid yn unig yn y llyfrau wythblyg ddiwedd yr unfed ganrif ar bymtheg ond hefyd yn argraffiadau deublyg Saesneg dilynol Philemon Holland, Edmund Gibson a Richard Gough. Mae nifer o hanesion sirol nodedig, yn amrywio o weithiau Kilburne ar Kent a The natural history of Oxford-shire (Rhydychen, 1677) gan Plot, i gasgliad Brayley a Britton o Beauties of England and Wales, (Llundain, 1801-1816) – sydd yn bennaf yn eu rhifynnau tanysgrifiol gwreiddiol mewn papur lapio glas. Ar gyfer gogledd Prydain, mae gennym Itinerarium septentrionale (London, 1727)

Alexander Gordon ac ar gyfer gogledd Ewrop, argraffiad o Fenis (1565) o Historia delle genti et della natura cose settentrionali Olaus Magnus, ac Atlantica Rudbeck (Uppsala, 1679).

 

Trading ship from Costume of China by William Alexander

Oes Aur fforio a theithio yw un o uchafbwyntiau pwnc y casgliad, gan adlewyrchu i raddau helaeth ddiddordebau Thomas Phillips. Ymhlith rhai o’r enwau mwy cyfarwydd yn y casgliad mae Cook, Vancouver, La Perouse, Cartaret, Pallas, Humboldt, Denham, Dalrymple, Clapperton, Ross, Parry, Franklin, Bruce, Burton a Menon.

Mae gennym atlasau, er enghraifft gan Strabo, Ptolemy, Ortelius, a Mercator, a gweithiau yn cynnwys mapiau pwysig megis Cosmographie Universelle Munster (Paris, 1575). Mae rhai o’r rhain yn dra arbenigol mewn cyd-destun rhanbarthol, er enghraifft West-India Atlas Jeffrey (Llundain, 1775) ac A General map of the empire of Germany (Llundain, 1800) Chauchard. Ymhlith y cartograffwyr eraill sydd â gweithiau yn y casgliad mae Speed, Blome, Ogilby, Morden, Kitchin, Cary, Arrowsmith, Stockdale, Dix a Darton.

Lewis's sketches and drawings of the Alhambra

Mae gennym nifer o gyfrolau rhagorol o gynlluniau a lluniadau pensaernïol. Gan Robert Adam, mae gennym Ruins of the palace of the Emperor Diocletian at Spalatro in Dalmatia (Llundain, 1764) ac yn ogystal The works in architecture of Robert and James Adam (Llundain, 1778-9). Mae The plans, elevations and sections, of Holkham in Norfolk (Llundain, 1773) gan Matthew Brettingham yn cynrychioli Paladiaeth, Illustrations of Her Majesty’s Palace at Brighton (London, 1838) gan E.W. Brayley yn cynrychioli dwyreinioldeb a Desseins des edifices, meubles, habits, machines, et ustenciles des Chinois (Llundain, 1757) gan William Chamber yn cynrychioli chinoiserie.

Illustration of a fox from: Thomas Pennant. The British zoology. London, 1766

Croniclir hanes gwyddoniaeth gan ddaliadau o argraffiadau cynnar gan Galen, Euclid, Pliny, Gesner, Paracelsus, Hooke a Boyle. Mae gweithiau astudiaethau natur wedi’u cynrychioli’n dda iawn, gyda llysieulyfrau a blodeulyfrau o’r ail ganrif ar bymtheg a’r ddeunawfed ganrif yn nodwedd. Y llysieulyfr cynharaf yw De viribus herbarum (Geneva, 1498). Mae gennym yn ein meddiant gyfrol wych Thomas Pennant British zoology (Llundain, 1768-70) a hefyd ei Synopsis of quadrupeds (Caer, 1771).Mae llenyddiaeth ddaearegol o ddechrau'r bedwaredd ganrif ar bymtheg (a brynwyd yn aml, yn ôl pob golwg, gan glerigwyr) yn is-grŵp diddorol ac yn goron ar y cyfan mae Silurian System cain Murchison (Llundain, 1839).

Edward Pugh, Cambria Depicta

Mae’r byd Celtaidd yn naturiol yn un o’r prif ddiddordebau, gyda lle amlwg i weithiau topograffig yn ymwneud â Chymru. Mae geiriaduron iaith hefyd yn bresennol, o’r Dictionarium Duplex arloesol (Llundain, 1632) ac Archaeologia Lhuyd (Rhydychen, 1707) i eiriaduron Gaeleg, Gwyddeleg, Llydaweg a Chernyweg.

Uchafbwynt arall yw’r casgliad o oddeutu 800 o faledi Cymraeg o’r bedwaredd ganrif ar bymtheg a brynwyd yn 1904 yn rhan o Gasgliad Cenarth.