Cynhadledd morweddau clwm yn ail-ddychmygu’r môr yn asiant hanesyddol gweithredol

Cynhaliwyd casgliad rhyngwladol o academyddion ac ymarferwyr creadigol blaenllaw yn Rhufain yn ddiweddar, gan gynnig safbwyntiau newydd ar astudio bydoedd cefnforol cyn-fodern a modern cynnar.  

Daeth y gynhadledd Entangled Seascapes:  More-Than-Human Histories Across Oceanic Worlds yn yr Academia Belgica, â thua 20 o gyfranogwyr ynghyd o Ewrop a’r tu hwnt.  

Cyd-drefnwyd y digwyddiad gan Dr Matthew Cobb o Brifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant a’r Athro Daniela De Simone o Brifysgol Ghent.  Ei nod canolog oedd symud y tu hwnt i weld y môr fel cefndir goddefol i hanes dynol, yn hytrach yn archwilio cefnforoedd fel asiantau deinamig mwy na dynol sy’n llunio, ac yn cael eu llunio gan actorion dynol ac an-ddynol fel ei gilydd. 

Gan adfyfyrio ar y cymhellion y tu ôl i’r gynhadledd, esboniodd Dr Cobb:   

“Yn rhy aml, mae naratifau hanesyddol yn trin y môr fel y gofod rhwng lleoedd yn unig.   Roedd y gynhadledd hon yn ymwneud â rhoi’r môr ei hun fel rhywbeth sy’n gweithredu, yn ymateb, ac yn dylanwadu’n ddwfn ar sut mae cymunedau’n deall y byd, yn faterol ac yn emosiynol.”

Heriodd cyfranogwyr naratifau tir dominyddol o wareiddiad, sofraniaeth a chyfarwyddiad trwy ddulliau a dynnwyd o feddylfryd Mwy-Na-Dynol yn ogystal â materoldeb a chysylltiadau materol.   Cynrychiolodd cyfranogwyr ystod eang o ddisgyblaethau, gan gynnwys hanes, archeoleg, astudiaethau llenyddol, anthropoleg a chelf, wedi’u huno gan ymgysylltiad a rennir â’r Dyniaethau Glas.  Amcan allweddol y gynhadledd oedd annog deialog ryngddisgyblaethol a rhannu syniadau ymhlith ysgolheigion a phobl greadigol sy’n gweithio ym meysydd traddodiadol gwahanol. 

Tynnodd sylw’r Athro Tynnodd Daniela De Simone sylw at bwysigrwydd y ffocws rhyngddisgyblaethol hwn: 

“Mae dod ag ymchwilwyr ac artistiaid o wahanol ddisgyblaethau at ei gilydd wedi caniatáu i ni weld pa mor gysylltiedig y mae bydoedd dynol a chefnforol wedi bod erioed. Mae’r sgyrsiau sydd wedi dod i’r amlwg wedi dangos pa mor gynhyrchiol y gall fod i feddwl ar draws cyfnodau, rhanbarthau a methodoleg.”

Ymhlith y papurau a gyflwynwyd oedd cyfraniad gan yr Athro Luci Attala o PCYDDS, Listening to the Bubbles, a archwiliodd sut mae cymunedau Kogi yn Sierra Nevada de Santa Marta yn Columbia, yn deall dŵr fel asiant gweithredol mewn prosesau gwybodaeth a chyfathrebu.  Archwiliodd yr Athro Joshua L.Reid brofiadau cenhedloedd Coast Salish yn yr hyn sydd bellach yn orllewin Talaith Washington, gan ganolbwyntio ar eu perthynas barhaus â Whulge, a elwir yn gyffredin yn Fôr Salish. Canolbwyntiodd ar yr heriau a wynebir gan bysgotwyr, helwyr a chasglwyr brodorol wrth gynnal arferion diwylliannol yng nghanol tresmasu ymsefydlwyr, er gwaethaf amddiffyniadau a nodwyd yng Nghytundeb Point Elliot 1855. Edrychodd papur Dr Cobb ymhellach yn ôl mewn amser, gan ymchwilio sut roedd cymunedau morwrol o amgylch y môr coch yn gynnar yn y mileniwm cyntaf OC yn profi eu morweddau cyfagos yn emosiynol ac yn fetaffisegol, gan gwmpasu cysegrfeydd arfordirol, llongau, amgylcheddau dyfrol a grymoedd dwyfol. 

Cynhaliwyd diwrnod olaf y gynhadledd ym Mueso del Mare e della Navigazione Antica, diolch i’w gyfarwyddwr Flavio Enei.  Derbyniodd cyfranogwyr daith dywys o’r amgueddfa, ac yna, ddangosiad o’r ffilm fer Seaspeaker, sy’n dilyn stori’r pysgotwr o Chennai Palayam Anna, ynghyd â sgwrs gan gyfarwyddwr y ffilm, Parvathi Nayar. 

Mynegodd y ddau drefnydd eu diolch i bawb a gymerodd ran a nododd yr ymdeimlad cryf o synergedd deallusol a nodweddodd y papurau a’r trafodaethau, gan osod sylfeini ar gyfer ymchwil gydweithredol yn y dyfodol yn y Dyniaethau Glas. 

Gwybodaeth Bellach

Arwel Lloyd

Prif Swyddog Cyfathrebu a Chysylltiadau Cyhoeddus     
Cyfathrebu Corfforaethol a Chysylltiadau Cyhoeddus     
E-bost: arwel.lloyd@pcydds.ac.uk  
Ffôn: 07384 467076